الکترونیک و سخت‌افزار

تحلیل منبع تغذیهٔ AP63203؛ خازن، سلف و PCB برد SparkFun

از ورودی DC تا خروجی ۳٫۳ ولت: مدار باک SparkFun، نقش خازن و سلف، پایهٔ EN، تلفات، مسیر جریان و راه‌اندازی را از فایل‌های واقعی بررسی می‌کنیم.

فهرست مطالب

برد Buck Regulator شرکت SparkFun، با تراشهٔ AP63203 ولتاژ DC را به خروجی ثابت ۳٫۳ ولت کاهش می‌دهد. ارزش آموزشی این پروژه در مدار کوچک آن است: خازن ورودی، دو ماسفت داخلی، سلف و خازن خروجی با هم منبع تغذیه می‌سازند؛ اما عدد «۲ آمپر» به‌تنهایی ظرفیت قابل‌استفاده در هر دما و نصب را تعیین نمی‌کند.

فرض کنید یک مدار دیجیتالِ ۳٫۳ ولتی دارید و منبع کارگاه ۱۲ ولت است. اتصال مستقیم، قطعات مدار را در معرض ولتاژ نامناسب قرار می‌دهد؛ رگولاتور خطی هم در جریان یک آمپر، اختلاف ولتاژ را به گرمای زیادی تبدیل می‌کند. این تحلیل دنبال می‌کند که طراحی SparkFun چگونه انرژی را تبدیل می‌کند و پیش از اتصال بار واقعی چه چیزهایی باید بررسی شوند.

برد مبدل کاهنده SparkFun AP63203 با سلف و ترمینال چهارخانه
عکس: SparkFun Electronics؛ راهنمای رسمی، CC BY-SA 4.0.

کدام پروژه و کدام برد را بررسی می‌کنیم؟

طراحی متعلق به SparkFun، مخزن Buck_Regulator_AP63203 است. نسخهٔ خوانده‌شده commit 63cdc8eadd1258e32630f4e8ce2c1978d6ed62a5 با تاریخ ۵ اوت ۲۰۲۱ است؛ تاریخ بررسی ما ۹ نوامبر ۲۰۲۶ است. تحلیل مدار و PCB فقط به پوشهٔ SparkFun Buck Regulator - AP63203/Hardware، یعنی برد بزرگ، مربوط است. برد BabyBuck در همان مخزن هست، اما اتصال‌ها و چیدمان آن را به این نسخه نسبت نمی‌دهیم.

انتخاب برد و قطعه

مدل آمادهٔ متناظر، SparkFun COM-18356 است؛ صفحهٔ سازنده در ۹ نوامبر ۲۰۲۶ آن را موجود نشان می‌داد. برای ساخت مدار، نام AP63203 و نقشهٔ پایه‌های بستهٔ TSOT26 در صفحهٔ Diodes Incorporated ملاک است. فوت‌پرینت کتابخانهٔ این پروژه SOT23-6 نام دارد؛ صرف شباهت نام بسته یا شش‌پایه‌بودن، جایگزینی تراشه‌ای دیگر را تأیید نمی‌کند. برد COM-18357 همان BabyBuck کوچک‌تر است و انتخاب مکانیکی یکسانی نیست.

چرا منبع تغذیهٔ سوئیچینگ؟

«باک» یا مبدل کاهنده، خروجی پایین‌تر را با قطع‌و‌وصل سریع و ذخیرهٔ انرژی در سلف ایجاد می‌کند. سلف در برابر تغییر سریع جریان مقاومت می‌کند و خازن بار الکتریکی ذخیره می‌کند؛ نتیجهٔ همکاری آن‌ها خروجی آرام‌تر است. محدودهٔ ورودی اعلام‌شده برای این تراشه ۳٫۸ تا ۳۲ ولت است؛ نزدیک حد بالا، جهش ولتاژ کابل هم باید حساب شود. این برد ایزوله نیست: زمین ورودی و خروجی مشترک‌اند. ورودی آن DC است و اتصال مستقیم برق شهر در کاربرد این تحلیل جایی ندارد.

در فرضِ خروجی ۳٫۳ ولت و یک آمپر، توان بار ۳٫۳ وات است. رگولاتور خطیِ ۱۲ به ۳٫۳ ولت حدود (12−3.3)×1 = 8.7 W گرما می‌سازد. اگر فقط برای محاسبه، بازده مبدل باک را ۹۰٪ فرض کنیم، توان ورودی حدود ۳٫۶۷ وات، تلفات حدود ۰٫۳۷ وات و جریان متوسط ورودی حدود ۰٫۳۰۶ آمپر می‌شود. این اعداد اندازه‌گیری این برد نیستند؛ نشان می‌دهند چرا جریان خروجی را نباید با جریان ورودی یا گرمای رگولاتور خطی یکی گرفت.

مسیر انرژی را از روی شماتیک دنبال کنیم

در فایل شماتیک همین commit، پایهٔ ۳ تراشه به VIN و پایهٔ ۴ به GND وصل است. C1 با مقدار ۱۰ میکروفاراد، در کتابخانه با پکیج 1210 و ردهٔ ۵۰ ولت تعریف شده و بین ورودی و زمین قرار دارد. این خازن بخشی از جریان پالسی مدار را نزدیک تراشه فراهم می‌کند؛ جایگزینی آن با یک خازن دور از برد، مسیر جریان پرسرعت را یکسان نگه نمی‌دارد.

AP63203 دو ماسفت سوئیچ را داخل خود دارد؛ بنابراین در شماتیک دنبال دیود قدرتِ یک باک غیرهم‌زمان نمی‌گردیم. پایهٔ SW شمارهٔ ۵ به L1 و یک سر C2 می‌رود. L1 برابر ۴٫۷ میکروهانری است و سر دیگر آن شبکهٔ ۳٫۳ ولت را می‌سازد. C3 و C4، هرکدام ۲۲ میکروفاراد، میان خروجی و زمین‌اند. پایهٔ FB شمارهٔ ۱ مستقیماً همین خروجی را می‌بیند؛ تراشهٔ انتخاب‌شده خروجی ثابت دارد و R1/R2 برای تنظیم خروجی نیستند.

C2 با مقدار ۰٫۱ میکروفاراد میان BST شمارهٔ ۶ و SW شمارهٔ ۵ قرار دارد. این خازنِ بوت‌استرپ به راه‌اندازی ماسفت بالایی کمک می‌کند؛ خازن بای‌پس ورودی یا خازن خروجی نیست. اتصال سر دوم آن به زمین به‌جای SW، تغییر بی‌اهمیتی در همین مدار محسوب نمی‌شود.

مسیر VIN، خازن ورودی، سوئیچ داخلی، سلف و خازن خروجی با اتصال بازخورد و بوت‌استرپ
بازترسیم آموزشی اتصال‌های اصلی از شماتیک SparkFun؛ ساده‌سازی و چیدمان توسط LCENJ، CC BY-SA 4.0. این شکل جای فایل کامل مدار نیست.

پایهٔ EN، کانکتورها و چراغ خروجی

R1 و R2 هر دو ۱۰۰ کیلواهم‌اند: R1 از VIN به EN و R2 از EN به زمین می‌رود. اگر جریان داخلی پایه را موقتاً نادیده بگیریم، در ورودی ۱۲ ولت، EN حدود ۶ ولت می‌شود. جریان‌های داخلی و هیسترزیس، آستانهٔ واقعی روشن/خاموش‌شدن را تغییر می‌دهند؛ این تقسیم ساده برای تعیین دقیق UVLO کافی نیست. مهم‌تر آنکه EN روی این برد را نباید بی‌بررسی به GPIO سه‌ولت‌وسه وصل کرد. برای فرمان خاموشی، یک خروجی درین‌باز یا ترانزیستور با تحمل مناسبِ ولتاژ این گره بررسی شود؛ مقاومت‌ها و حالت خاموش/روشنِ میزبان هم در تحلیل بمانند.

شماره‌های زیر شمارهٔ پد در فایل CAD هستند؛ سمت نگاه‌کردن به برد و شمارهٔ چاپ‌شده را پیش از سیم‌کشی تطبیق دهید:

اتصالپدها و نقش
J1، ترمینال چهارپایه۱: VIN؛ ۲ و ۳: GND؛ ۴: خروجی ۳٫۳ ولت
J2، هدر پنج‌پایه۱: EN؛ ۲: VIN؛ ۳ و ۴: GND؛ ۵: خروجی ۳٫۳ ولت
J3، جای جک تغذیهپد PWR به VIN و پد GND به زمین؛ تطبیق جک و قطبیت لازم است

مسیرهای ورودی به همان VIN مشترک می‌رسند؛ این‌ها ورودی‌های دارای انتخاب خودکار بین چند منبع نیستند. در فهرست همین مدار، حفاظت جداگانهٔ معکوس‌زدن ورودی دیده نمی‌شود. حفاظت داخلی تراشه در برابر اضافه‌جریان یا دما، جای حفاظت قطبیت و گذرای کابل را نمی‌گیرد.

چراغ D1 با R3 یک‌کیلواهم و جامپر بستهٔ PWR از خروجی تغذیه می‌شود. با فرض افت دو ولت روی LED، جریان آن حدود ۱٫۳ میلی‌آمپر است. بریدن اتصال جامپر، چراغ را جدا می‌کند؛ خود مبدل را خاموش نمی‌کند. بنابراین جریان بی‌باریِ کل برد را نباید برابر جریان سکونِ تراشه دانست. روشن‌بودن چراغ هم سلامت ریپل، ظرفیت دو آمپر یا درست‌بودن بار را ثابت نمی‌کند.

مثال محاسبهٔ سلف و خازن

برای یک تخمین ایده‌آل در هدایت پیوسته، ورودی ۱۲ ولت، خروجی ۳٫۳ ولت، L برابر ۴٫۷ میکروهانری و فرکانس اسمی ۱٫۱ مگاهرتز فرض می‌کنیم. نسبت زمان روشن‌بودن کلید حدود ۰٫۲۷۵ است. از شیب جریان سلف به نتیجهٔ زیر می‌رسیم؛ هانری و هرتز باید با واحد پایه در فرمول قرار گیرند:

D ≈ Vout / Vin = 0.275
ΔIL ≈ (Vin − Vout) × D / (L × f)
ΔIL ≈ 0.463 A peak-to-peak
Ipeak ≈ Iout + ΔIL/2
Ipeak at 1 A load ≈ 1.231 A

این جریان پیک برای انتخاب سلف مهم است، ولی کافی نیست: تلرانس، فرکانس، جریان محدودکنندهٔ تراشه، دما، افت مقاومت سیم‌پیچ و اشباع هم بررسی می‌شوند. فایل CAD مقدار ۴٫۷ میکروهانری و ابعاد فوت‌پرینت را می‌دهد، نه اثبات مستقلِ جریان اشباع و مقاومت یک سلف خریداری‌شده. جدول فعلی دیتاشیت DS41326، ویرایش 3-2، نوامبر ۲۰۲۴ برای AP63203 مقدار ۳٫۹ میکروهانری را پیشنهاد می‌کند. تفاوت با طراحی ۲۰۲۱ به‌تنهایی اثبات خطا نیست؛ عوض‌کردن L1 هم بدون بررسی بار، تلفات و پاسخ گذرا «بهبود تضمینی» نیست.

جمع اسمی C3 و C4 برابر ۴۴ میکروفاراد است. اگر برای نشان‌دادن حساسیت، افزایش بار ۰٫۵ آمپر را برای ۱۰ میکروثانیه فقط از خازن تأمین کنیم، ΔV = ΔI×Δt/C ≈ 0.114 V می‌شود. این مدل اثر حلقهٔ کنترل، ESR و تغییر ظرفیت سرامیک با بایاس DC را حذف کرده است؛ افت واقعیِ برد نیست. خازن‌های خروجی در کتابخانه 0603 و ۶٫۳ ولت تعریف شده‌اند؛ ظرفیت مؤثرِ دقیق از نام ۲۲ میکروفاراد به دست نمی‌آید.

PCB: مسیر جریان مهم‌تر از ظاهر برد است

فایل PCB مرز ۲۵٫۴ در ۲۵٫۴ میلی‌متر دارد. تعریف چندضلعی زمین در هر دو لایه و شش via روی شبکهٔ GND دیده می‌شود. مسیر قدرت VIN در بخش‌های سیمیِ لایهٔ بالا عرض‌های حدود ۰٫۸۱ و ۱٫۰۲ میلی‌متر دارد؛ عددِ عرض به‌تنهایی تحمل جریان را تعیین نمی‌کند، چون ضخامت مس، طول، اتصال پد، دما و مسیر برگشت دخیل‌اند.

گره SW در CAD، شبکهٔ N$5 است و با چندضلعی به سلف و C2 وصل می‌شود. لبهٔ تند ولتاژ این گره می‌تواند به مدارهای اطراف کوپل شود؛ بزرگ‌کردن مس SW فقط برای خنک‌کردن، تصمیم بی‌هزینه‌ای نیست. در مقابل، حلقهٔ خازن ورودی، کلیدهای داخلی و زمین باید کوچک بماند. اتصال حس‌کردن خروجی به FB هم بهتر است ولتاژ بار را ببیند، نه افت یک مسیر پرجریانِ نامناسب را. شکل زیر مختصات و مسیرهای CAD را نشان می‌دهد؛ پرشدگی نهایی مس و نتیجهٔ DRC/CAM بازسازی نشده‌اند.

بازترسیم نمای بالای PCB با جای U1 و سلف و خازن‌ها و مسیرهای لایهٔ بالا و پایین
نمای CAD بازترسیم‌شده از برد بزرگ SparkFun در commit بررسی‌شده؛ رنگ‌بندی و ساده‌سازی LCENJ، CC BY-SA 4.0. نوشته‌ها شناسهٔ قطعه‌اند؛ ابعاد اصلی برد ۲۵٫۴ میلی‌متر در هر ضلع است.

راه‌اندازی و پیشنهادهای قابل‌سنجش

ابتدا بدون اتصال مدار ارزشمند، جهت تراشه، قطبیت ورودی، اتصال کوتاه و کیفیت لحیم را بررسی کنید. از منبع DC محدودشوندهٔ آزمایشگاهی، مثلاً ۵ ولتِ مناسبِ همین طراحی، شروع کنید؛ محدودیت جریان را متناسب با آزمون کم‌بار انتخاب کنید. خروجی را با مولتی‌متر بخوانید، سپس بار معلوم را مرحله‌ای اضافه و افت ولتاژ، جریان ورودی و دمای قطعات را ثبت کنید. مولتی‌متر مقدار میانگین را نشان می‌دهد؛ برای ریپل و جهش بار، اسیلوسکوپ و اتصال زمین کوتاهِ پروب لازم‌اند. درس خواندن شکل موج را برای روش مشاهده ادامه دهید.

برای نمونه، مقاومت ۳۳ اهم در خروجی ۳٫۳ ولت حدود ۱۰۰ میلی‌آمپر و ۰٫۳۳ وات مصرف می‌کند؛ ردهٔ توان و حاشیهٔ حرارتی مقاومت را مناسب انتخاب کنید. این آزمون کوچک، تأیید خروجی دو آمپر نیست. افزایش بار تا نیاز واقعی باید با کنترل دما و نوسان انجام شود؛ حالت سبک‌بار و حالت بار بیشتر نیز رفتار زمانی یکسانی ندارند.

اگر نصب کابل ورودی بلند دارد، پیشنهاد ما بررسی حفاظت قطبیت، فیوز مناسب و مهار گذرا در ابتدای ورودی است. سود آن کاهش آسیبِ خطای اتصال و جهش کابل است؛ هزینه‌اش افت ولتاژ، مصرف فضا و نیاز به هماهنگی مشخصات حفاظت با منبع و محدودهٔ مجاز تراشه است. ولتاژ گیرهٔ TVS باید در جریان آزمون بررسی شود، نه فقط از عدد نام قطعه انتخاب شود. نتیجه را با سنجش ولتاژ ورودی برد و دما زیر شرایط نصب ارزیابی کنید؛ این حفاظت در نسخهٔ مرورشده پیاده‌سازی نشده است.

پیشنهاد دوم، استفاده از جامپر موجود PWR برای ارزیابی مصرف بی‌باری با چراغ وصل و جداست. این امکان از قبل در پروژه هست؛ پیشنهادِ افزودن یک ویژگیِ غایب نیست. در بازطراحی برای مصرف بسیار کم، سهم تقسیم مقاومتی EN و رفتار خود مبدل هم باید جدا اندازه‌گیری شوند. برای بار ضربه‌ای، پیش از افزودن خازن بزرگ، ظرفیت مؤثر و حلقهٔ جریان و پاسخ راه‌اندازی را بررسی کنید؛ ظرفیت بیشتر ممکن است اندازه و جریان شروع را افزایش دهد.

این پروژه ریزکنترل‌گر یا firmware برای تنظیم خروجی ندارد؛ افزودن کد نمایشی به آن مسئلهٔ تغذیه را حل نمی‌کند. فهرست قطعات استخراج‌شده از CAD برای ردیابی تحلیل است، نه BOM خرید تأییدشده. اصل مجوزهای SparkFun در اعلان حقوق منبع حفظ شده؛ سخت‌افزار و بازترسیم‌های وابسته CC BY-SA 4.0 هستند. مالک طراحی SparkFun است و پیشنهادها از تحریریهٔ LCENJ هستند.

پرسش و پاسخ مقاله

سوال فنی خود را مطرح کنید

پرسش‌ها و پاسخ‌ها پس از بررسی مدیر منتشر می‌شوند. نویسنده، پیش‌نویس در انتظار بررسی را می‌بیند.

هنوز پرسش تاییدشده‌ای برای این مقاله ثبت نشده است.