تحلیل پروژه‌های الکترونیک

حسگرهای هم‌آدرس؛ تحلیل مدار و کد Qwiic Mux

برد Qwiic Mux چگونه حسگرهای هم‌آدرس را جدا می‌کند؟ تغذیه، بالا‌کش‌ها، PCB و انتخاب کانال را با فایل‌های واقعی و محاسبه بررسی می‌کنیم.

فهرست مطالب

برای خواندن دو حسگر I²C با آدرس یکسان، باید در هر نوبت فقط مسیر حسگر موردنظر را به میزبان وصل کنیم. برد Qwiic Mux از SparkFun این کار را برای هشت شاخه انجام می‌دهد؛ آدرس حسگرها را عوض نمی‌کند و برق آن‌ها را هم قطع نمی‌کند. اگر دو شاخهٔ هم‌آدرس هم‌زمان وصل باشند، مشکل آدرس دوباره برمی‌گردد. بنابراین مدار، مقاومت‌های بالا‌کش و روش انتخاب کانال باید با هم بررسی شوند.

فرض کنید دمای دو نقطه را با دو حسگر یکسان می‌خواهیم. «آدرس» شناسه‌ای است که میزبان در پیام I²C برای انتخاب وسیله می‌فرستد. وقتی هر دو حسگر یک شناسه دارند، میزبان از روی آن شناسه نمی‌فهمد با کدام صحبت می‌کند. این تحلیل دنبال می‌کند که یک سوییچِ مسیر چگونه مسئله را حل می‌کند و چه محدودیت‌هایی باقی می‌ماند.

برد و نسخهٔ مناسب برای دنبال‌کردن تحلیل

برد آمادهٔ مرتبط، SparkFun BOB-16784، Qwiic Mux نسخهٔ ۱٫۱ است؛ صفحهٔ سازنده در ۸ نوامبر ۲۰۲۶ آن را موجود نشان می‌داد. برای بررسی خود تراشه، صفحهٔ TCA9548A در TI مرجع مناسب است. برد آماده و تراشهٔ خام انتخاب یکسانی نیستند: تراشه به PCB و مونتاژ نیاز دارد، و نام ماژول‌های مشابه، پایه‌بندی و شبکهٔ بالا‌کش یکسان را ثابت نمی‌کند.

منبع طراحی، مخزن sparkfun/Qwiic_Mux_TCA9548A در commit 9548c6af9c1a74b11904dc5b28cc3f25f7cf2ecd، با تاریخ ثبت ۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۰ است؛ بازخوانی ما در ۸ نوامبر ۲۰۲۶ انجام شد. فایل‌های Eagle، ساخت و دو فایل مثال برنامه متعلق به همین نسخه‌اند. README نسخهٔ ۱٫۱ را معرفی می‌کند، اما مقدار U2 در شماتیک و برد PCA9548A و نام کتابخانه‌ای پکیج TSSOP28 است؛ پکیجِ ترسیم‌شده عملاً ۲۴ پد دارد. پیش از ساخت، شمارهٔ سفارش واقعی و نقشهٔ مکانیکی باید تطبیق داده شوند؛ نام پکیج در نرم‌افزار به‌تنهایی شاهد قطعهٔ نصب‌شده نیست. مرجع عملکرد TCA در این متن دیتاشیت TI، بازنگری H است.

تصویرسازی یک هاب داده و دو ماژول حسگر روی مسیرهای جدا
تصویرسازی آموزشی LCENJ؛ نمایش مفهومی انتخاب مسیر داده.

مسیر داده: دو سیم اصلی، هشت جفت خروجی

I²C از خط دادهٔ SDA و خط کلاک SCL استفاده می‌کند. کلاک زمان جابه‌جایی بیت‌ها را مشخص می‌کند؛ بیت واحد صفر یا یک است. در شماتیک، J2 و J3 به شبکه‌های MAIN_SDA و MAIN_SCL وصل‌اند؛ پس J3 یک درگاه عبوریِ همان باس اصلی است، نه کانال نهم. U2 این دو خط را به جفت‌های جداگانهٔ شاخه‌ها متصل می‌کند: برای نمونه J1 کانال صفر و J8 کانال یک است.

خود سوییچ نیز آدرس دارد. R19، R20 و R21 هرکدام ۱۰ کیلو‌اهم‌اند و پایه‌های انتخاب آدرس را به زمین می‌کشند؛ جامپرهای JP3، JP2 و JP1 به‌ترتیب A0، A1 و A2 را به ۳٫۳ ولت وصل می‌کنند. در حالت بازِ جامپرها، آدرس هفت‌بیتی 0x70 است؛ ترکیب پایه‌ها آن را تا 0x77 تغییر می‌دهد. این آدرس با آدرس حسگر پشت سوییچ فرق دارد. تغییر آدرس خود هاب، دو حسگر هم‌آدرسِ وصل به یک مسیر را از هم جدا نمی‌کند.

میزبان و دو حسگر هم‌آدرس با مسیر دادهٔ انتخابی و تغذیهٔ مشترک
بازترسیم مفهومی از شبکه‌های همان شماتیک؛ فقط دو شاخه از هشت شاخه نشان داده شده‌اند. SparkFun Electronics / LCENJ، CC BY-SA 4.0.

تغذیه مشترک است؛ جداسازی داده، خاموش‌کردن حسگر نیست

در این PCB، همهٔ پایه‌های تغذیهٔ کانکتورها، VCC تراشه و بالای مقاومت‌های شاخه به شبکهٔ مشترک 3.3V وصل‌اند. در مسیر تغذیهٔ این طراحی رگولاتور یا کلید برقِ مستقل برای هر شاخه دیده نمی‌شود. C1 با مقدار ۰٫۱ میکروفاراد برای تغذیهٔ U2 و C2 تا C9 با مقدار یک میکروفاراد در اطراف اتصال‌های شاخه‌ها قرار دارند. خازن بخشی از تغییر سریع جریان را محلی تأمین می‌کند؛ ظرفیت آن را با توان قابل تحویل منبع یکی نگیریم.

جمع جریان مصرف حسگرها همچنان از منبع و اتصال‌های مشترک می‌گذرد؛ سوییچ‌کردن داده این جمع را کم نمی‌کند. LED قرمز D2 نیز همراه R24 یک‌کیلواهمی از همین تغذیه استفاده می‌کند. روشن‌بودن آن، پاسخ‌دادن حسگر یا کافی‌بودن تغذیه زیر بار را ثابت نمی‌کند. برای فهم تفاوت حفاظتِ مسیر داده و تغذیه، درس حفاظت شاخه‌های برق مکمل مناسبی است.

خود TCA9548A امکان ترجمهٔ سطح منطقی دارد، اما روی این برد بالا‌کش‌های شاخه و ریل تغذیه مشترکِ ۳٫۳ ولتی‌اند. این چیدمان را یک توزیع‌کنندهٔ آمادهٔ چند ولتاژ فرض نکنید. برای میزبان یا حسگرِ متفاوت، ولتاژ خط، بالا‌کش‌های خود ماژول و محدودهٔ ورودی همان قطعه باید سازگار باشند؛ شکل کانکتور به‌تنهایی کافی نیست.

مقاومت‌های بالا‌کش چگونه روی هم اثر می‌گذارند؟

خروجی متداول I²C خط را به سطح پایین می‌کشد و برای سطح بالا آن را رها می‌کند. مقاومت بالا‌کش، خط رهاشده را به ولتاژ تغذیه برمی‌گرداند. در این نسخه، R4 و R5 بالا‌کش‌های ۴٫۷ کیلو‌اهم باس اصلی‌اند؛ JP4 اتصال آن‌ها به تغذیه را فراهم می‌کند. هر شاخه نیز یک جفت ۴٫۷ کیلو‌اهم دارد؛ برای کانال صفر R6 و R7. بازکردن JP4 بالا‌کشِ باس اصلی را جدا می‌کند، نه برق حسگرها و نه همهٔ بالا‌کش‌های شاخه‌ها را.

وقتی یک شاخه وصل است، در تقریبِ سادهٔ مقاومت ناچیز سوییچ، دو مقاومت ۴٫۷ کیلو‌اهم هر خط موازی می‌شوند: 4700 / 2 = 2350 Ω. اگر همهٔ هشت شاخه و بالا‌کش اصلی فعال باشند، نه مقاومت موازی تقریباً 4700 / 9 = 522 Ω می‌دهند. جریان تقریبی سطح پایینِ نزدیک صفر ولت به‌ترتیب 3.3 / 2350 ≈ 1.40 mA و 3.3 / 522 ≈ 6.32 mA است؛ این‌ها محاسبهٔ ساده‌اند، نه اندازه‌گیری برد. مقاومت واقعی سوییچ و بالا‌کش‌های اضافیِ حسگرها هم وارد مدل می‌شوند. توان پایین‌کشیدن خط باید با مشخصات ضعیف‌ترین خروجیِ متصل بررسی شود.

مقاومت بزرگ‌تر نیز همیشه بهتر نیست: خط را کندتر بالا می‌برد. از رابطهٔ tᵣ ≈ 0.8473 × R × C در راهنمای محاسبهٔ بالا‌کش TI، با فرض آموزشی ظرفیت کل ۱۰۰ پیکوفاراد و مقاومت ۴٫۷ کیلو‌اهم، زمان صعود حدود ۳۹۸ نانوثانیه می‌شود؛ با ۲٫۳۵ کیلو‌اهم حدود ۱۹۹ نانوثانیه. ظرفیت واقعی کابل و برد باید سنجیده یا برآورد شود. سقف کلاک ۴۰۰ کیلوهرتز تراشه، تضمین شکل موج مناسب روی مجموعهٔ کابل‌های شما نیست.

در PCB کدام مسیرها تعیین‌کننده‌اند؟

طرح برد در فایل، مستطیلی حدود ۳۵٫۵۶ در ۵۴٫۶۱ میلی‌متر است؛ اتصال‌های شاخه در دو کناره و U2 نزدیک مرکز قرار دارند. ردهای مسی بالا و پایین و نواحی زمینِ هر دو لایه در فایل وجود دارند. باس اصلی بین J2، J3 و U2 مشترک است؛ کابلِ وصل به درگاه عبوری، پیش از انتخاب کانال هم بخشی از بار همان باس است. کوتاه‌بودن مسیرهای روی برد، کابل‌های بلندِ بیرون برد را کوتاه نمی‌کند.

نمای تحلیلی مختصات PCB با مسیرهای لایه بالا و پایین، محل قطعات و مرز برد
استخراج از فایل .brd همان commit؛ قرمز مسیر بالا و آبی مسیر پایین است. مرز نواحی زمین نمایش داده شده، ولی این نما خروجی نهایی مس‌ریزی یا تأیید DRC نیست. SparkFun Electronics / LCENJ، CC BY-SA 4.0.

برای بازسازی، جهت کانکتورها، پد شمارهٔ یک، جامپرهای آدرس و جامپر بالا‌کش را با فایل‌ها کنترل کنید. فهرست قطعاتِ استخراج‌شده از CAD، جای شمارهٔ سفارش تأییدشده را نمی‌گیرد، به‌خصوص برای U2. پیشنهاد قابل بررسی برای ویرایش بعدی، نزدیک‌ترکردن مسیر بای‌پس C1 به پایه‌های تغذیه و زمینِ U2 پس از بررسی جاگذاری است؛ سود احتمالی کاهش حلقهٔ جریان سریع و هزینه‌اش مسیریابی دوباره است. از روی فاصلهٔ ترسیم‌شده، نویز یا خرابی قطعی نتیجه نمی‌گیریم. بررسی اتصال، DRC و ثبت ولتاژ نزدیک پایه زیر بار، روش ارزیابی این تغییرند.

مثال برنامه دقیقاً چه می‌کند؟

کد Nathan Seidle در پوشهٔ Firmware/Example1-BasicReadings را با همین revision خواندیم. توضیح بالای فایل از دو شتاب‌سنج می‌گوید، ولی بدنهٔ فعلی فقط یک شیء حسگر و portNumber = 4 دارد؛ نباید خروجی دو حسگر را از این فایل وعده داد. تبدیل و کالیبراسیون دادهٔ شتاب‌سنج نیز وظیفهٔ این سوییچ نیست و با انتخاب کانال خودبه‌خود انجام نمی‌شود.

نکتهٔ مهم‌تر در Mux_Control.ino است: تابع enableMuxPort مقدار فعلی را می‌خواند و بیت کانال تازه را با OR اضافه می‌کند؛ کانال‌های قبلی را پاک نمی‌کند. مثلاً مقدار 0x01 با فعال‌کردن کانال یک به 0x03 تبدیل می‌شود؛ هر دو کانال صفر و یک وصل‌اند. پس تعبیر «این کانال و فقط همین کانال» در کامنتِ فایل اصلی، تضمین خود تابع نیست. این رفتار برای بعضی کاربردها مجاز است، اما برای دو حسگر هم‌آدرس باید سیاست تک‌کاناله داشته باشیم.

همچنین دو تابعِ فعال و غیرفعال‌سازی، نتیجهٔ Wire.endTransmission() را بررسی نمی‌کنند و پس از تلاشِ نوشتن true برمی‌گردانند. نبود داده هنگام خواندن را تشخیص می‌دهند، اما ACK نگرفتنِ مرحلهٔ نوشتن می‌تواند گزارش موفقیت نادرست بدهد. شمارهٔ ورودی بزرگ‌تر از هفت هم به هفت تبدیل می‌شود؛ ردکردن ورودی نامعتبر روشن‌تر از انتخاب بی‌صدای آخرین شاخه است.

پیشنهاد اصلاح: انتخاب صریح، خطای قابل مشاهده

برای حسگرهای هم‌آدرس، ابتدا معتبر بودن شمارهٔ صفر تا هفت را بررسی کنید، سپس فقط یک بیت را به‌عنوان مقدار کامل کنترل بنویسید؛ برای کانال چهار، 0x10. تراکنش باید با STOP تمام شود و نتیجهٔ نوشتن بررسی شود. این ترتیب، انتخاب انباشتهٔ ناخواسته و یک خواندنِ اضافی برای تغییر بیت را حذف می‌کند؛ هزینه‌اش این است که دیگر انتخاب چندشاخه‌ایِ عمدی را حفظ نمی‌کند.

validate channel in 0..7
mask = 1 << channel
write mask to mux address; finish with STOP
if transfer failed: report error; do not label sensor data valid
read and validate the selected sensor
optionally write 0x00 to disconnect all data channels

برای یک نوشتنِ یک‌بایتی، آدرس و داده با بیت‌های تأیید مجموعاً ۱۸ پالس کلاک می‌گیرند؛ در ۱۰۰ کیلوهرتز فقط همین پالس‌ها ۱۸۰ میکروثانیه‌اند. این زمان، تأخیر کامل خواندن حسگر نیست؛ آغاز و پایان، انتظار میزبان و کشش کلاک نیز مطرح‌اند. دو حسگرِ خوانده‌شده پشت سر هم، نمونه‌برداری هم‌زمان ندارند؛ زمان خواندن و وضعیت اعتبار را کنار مقدار هر حسگر نگه دارید.

اگر شاخهٔ متصل SDA را پایین نگه دارد، فرمان قطع کانال هم ممکن است از همان باسِ گیرکرده عبور نکند. پایهٔ !RST در این طراحی با R22 ده‌کیلواهم به ۳٫۳ ولت کشیده شده و روی J21 در دسترس است؛ استفادهٔ درست از آن مسیر بازیابی مستقلی از پیام I²C می‌دهد. RESET شاخه‌ها را از نظر داده جدا می‌کند؛ تغذیهٔ مشترک حسگر خراب همچنان برقرار است. مدت پالس و سطح خروجی میزبان را از دیتاشیت و مدار واقعی تعیین کنید، و انتظارهای نرم‌افزار را نامحدود نگذارید.

راه‌اندازی و حد نتیجه‌ای که می‌توان گرفت

ابتدا بدون حسگرهای شاخه، تغذیهٔ ۳٫۳ ولت، زمین و آدرس خود هاب را بررسی کنید. سپس یک حسگر را روی یک شاخه راه‌اندازی کنید؛ بعد حسگر هم‌آدرسِ دوم را روی شاخهٔ دیگر اضافه و انتخاب تک‌کاناله را بررسی کنید. اگر یکی از حسگرها همیشه دیده می‌شود، اتصالش به درگاه اصلیِ عبوری یا باقی‌ماندن چند بیت فعال را بررسی کنید. اگر ارتباط با افزودن کابل یا ماژول خراب شد، شکل موج، بالا‌کش و افت تغذیه مهم‌تر از تکرار اسکن‌اند. عیب‌یابی I²C و خواندن شکل موج این بررسی‌ها را ادامه می‌دهند.

فهرست قطعات و اتصال‌های استخراج‌شده برای دنبال‌کردن تحلیل است، نه BOM خریدِ تأییدشده. سخت‌افزار مخزن با CC BY-SA 4.0 منتشر شده؛ LICENSE عمومی برای کد MIT را ذکر می‌کند و سرآیند مثال عبارت Beerware دارد. اصل اعلان‌ها در فایل حقوق و اعلان‌های منبع حفظ شده است. این طراحی متعلق به SparkFun است و پیشنهادها از تحریریهٔ LCENJ هستند.

پرسش و پاسخ مقاله

سوال فنی خود را مطرح کنید

پرسش‌ها و پاسخ‌ها پس از بررسی مدیر منتشر می‌شوند. نویسنده، پیش‌نویس در انتظار بررسی را می‌بیند.

هنوز پرسش تاییدشده‌ای برای این مقاله ثبت نشده است.