تحلیل پروژه‌های الکترونیک

حسگر UV چگونه اندازه می‌گیرد؟ تحلیل مدار VEML6075

تحلیل مدار و PCB حسگر UV اسپارک‌فان؛ تغذیه، بالاکش I²C، محاسبهٔ شاخص فرابنفش، مسیر خطای نرم‌افزار و محدودیت کالیبراسیون.

فهرست مطالب

برد UV شرکت SparkFun نور را به چند عدد دیجیتال تبدیل می‌کند، اما از «ارتباط برقرار شد» تا «شاخص UV قابل اتکا داریم» چند مرحله فاصله است. تغذیهٔ ۳٫۳ ولتی، مقاومت‌های خط داده، پنجرهٔ نوری، زمان اندازه‌گیری و رسیدگی به خطا همگی در نتیجه نقش دارند. این تحلیل نشان می‌دهد مدار سادهٔ VEML6075 چگونه این مسیر را فراهم می‌کند و چرا عدد خروجی را نباید بی‌بررسی نتیجهٔ کالیبراسیون یا تأیید ایمنی دانست.

پروژه متعلق به SparkFun Electronics است. نسخهٔ سخت‌افزار بررسی‌شده commit e06622c2…، مورخ ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸، فایل‌های شماتیک و PCB و تولید را دارد. روی PCB عبارت v10 دیده می‌شود. کتابخانهٔ رسمی، مخزن جداگانه‌ای است: نسخهٔ 1.1.5 در commit c2e17899… مورخ ۱۲ ژوئیهٔ ۲۰۲۲. فایل‌های این دو نسخه را در ۶ نوامبر ۲۰۲۶ خوانده‌ایم؛ این تاریخ، تاریخ ساخت یا آزمون برد نیست.

انتخاب برد برای اجرای پروژه

برد تحلیل‌شده SparkFun SEN-15089 است که تولیدش متوقف شده است. برای اجرای عملی می‌توانید سراغ ماژول VEML6075 آفتاب‌رایانه بروید؛ این ماژول برد دیگری است، پس تغذیهٔ مجاز و ترتیب پایه‌ها را از مشخصات همان ماژول بخوانید.

قطعهٔ اصلی VEML6075 در پکیج چهارپایهٔ OPLGA با ابعاد 2 × 1.25 × 1 mm است. اتصال مستقیم به منطق ۵ ولت مناسب نیست؛ مدار این مقاله با سطح ۳٫۳ ولت کار می‌کند.

برد قرمز حسگر UV مدل VEML6075 از SparkFun با دو اتصال Qwiic
عکس: SparkFun Electronics؛ راهنمای رسمی، CC BY-SA 4.0.

مسئلهٔ واقعی: نور را می‌خوانیم یا عددی از حسگر را؟

نور فرابنفش بخشی از تابش الکترومغناطیسی است. طول موج، مقیاسی برای توصیف آن است و نانومتر یک‌میلیاردم متر است. دیتاشیت برای دو کانالِ نام‌گذاری‌شدهٔ UVA و UVB، قله‌های پاسخ ۳۶۵ و ۳۳۰ نانومتر را ذکر می‌کند. این دو کانال، فیلتر ایده‌آل برای اندازه‌گیری تمام یک باند یا یک طیف‌سنج کامل نیستند.

داخل حسگر، آشکارساز نوری و مدار تقویت و تبدیل آنالوگ به دیجیتال، نور رسیده به سطح حساس را به شمارش تبدیل می‌کنند. «آنالوگ» یعنی کمیت پیوسته و «دیجیتال» یعنی نمایش عددی آن. علاوه بر دو کانال اصلی، دو کانال جبران اثر نور مزاحم وجود دارد. برنامه از ترکیب آن‌ها یک برآورد شاخص UV می‌سازد. شمارش ۱۶ بیتی به معنی ۱۶ بیت دقتِ تضمین‌شده یا اندازه‌گیری مستقیمِ خطر نیست.

مزیت این معماری، کوچک‌بودن مدار میزبان است: نیازی به طراحی تقویت‌کنندهٔ آشکارساز روی همین PCB نیست. هزینهٔ آن، وابستگی به پاسخ طیفی حسگر، شرایط نوری و روش تبدیل است. دیتاشیت Vishay داخل همان نسخهٔ پروژه، سند 84304 با بازنگری ۱٫۲، مبنای پایه‌ها و محدودیت‌های الکتریکی این متن است. PDF دیگری در پوشه مربوط به APDS-9301 است و مبنای این تحلیل نشده است.

تغذیه: چرا این برد ورودی عمومی ۵ ولت ندارد؟

در شماتیک همین نسخه، شبکهٔ 3.3V مستقیماً به پایهٔ ۴ U1 می‌رود. رگولاتور یا مبدل سطح منطقی در این مدار نیست. محدودهٔ کاریِ دیتاشیت برای تغذیه و باس، ۱٫۷ تا ۳٫۶ ولت است؛ نام Qwiic را مجوز اتصال به ۵ ولت ندانید. میزبان و تمام مقاومت‌های بالا‌کش باید با سطح مجاز همین حسگر سازگار باشند.

خازن C4 با مقدار 0.1 µF، میان تغذیه و زمین، تغییرات سریعِ محلی را مهار می‌کند. میکروفاراد یک‌میلیونم فاراد، واحد ظرفیت خازن، است. این قطعه جای منبع پایدار یا طراحی درست کابل را نمی‌گیرد. شاخهٔ دیگری از تغذیه، از R3 برابر یک کیلو‌اهم و LED قرمز D1 به زمین می‌رود. LED فقط وجود تغذیه در آن شاخه را نشان می‌دهد، نه پاسخ I²C یا سلامت اندازه‌گیری را.

برای فهم هزینهٔ چراغ، اگر افت LED را صرفاً برای محاسبه ۲ ولت فرض کنیم، جریان شاخه (3.3−2)/1000 = 1.3 mA می‌شود. این جریان اندازه‌گیری‌شده نیست؛ افت واقعی LED تغییر می‌کند. دیتاشیت جریان نمونهٔ حسگر را در شرایط دیگری، از جمله تغذیهٔ ۱٫۸ ولت، بیان کرده؛ آن را بی‌بررسی با جریان LED در ۳٫۳ ولت جمع نکنید. در دستگاه باتری‌خور، همین چراغ می‌تواند بخش مهمی از بودجهٔ مصرف باشد.

اتصال‌های داده و مقاومت‌های بالا‌کش

I²C روش تبادل داده با خط ساعت SCL و خط داده SDA است. پایه‌های U1 به ترتیب ۱ زمین، ۲ داده، ۳ ساعت و ۴ تغذیه‌اند. در هر دو سوکت J2 و J4 نیز پایه‌های ۱ تا ۴ به ترتیب زمین، تغذیه، SDA و SCL هستند. هدر J3 همین چهار شبکه را بیرون می‌آورد. دو سوکت، دو حسگر مستقل ایجاد نمی‌کنند؛ به همان باس متصل‌اند. جهت شمارش را از نقشهٔ همان کانکتور بخوانید، نه از چپ و راست یک عکس.

خلاصهٔ پایه‌های حسگر، دو مقاومت ۲٫۲ کیلو‌اهم، جامپر I2C و شاخهٔ LED و خازن
بازترسیم آموزشی اتصال‌های شماتیک SparkFun؛ شکل کامل ساخت نیست. پایه‌ها و نام شبکه‌ها از همان commit گرفته شده‌اند. SparkFun Electronics؛ بازترسیم LCENJ، CC BY-SA 4.0.

خروجی داده از نوع تخلیه‌باز است: قطعه خط را پایین می‌کشد و مقاومت، آن را بالا می‌برد. R1 برای SDA و R2 برای SCL هرکدام 2.2 kΩ هستند. جامپر سه‌پایهٔ JP1 با نام I2C، اتصال پیش‌فرضِ مقاومت‌ها به ۳٫۳ ولت را فراهم می‌کند؛ پایهٔ میانی ۲ تغذیه و دو سوی ۳ و ۱ به ترتیب به R1 و R2 می‌روند. این جامپر تنظیم آدرس نیست. آدرس هفت‌بیتی حسگر 0x10 است؛ دو نمونه با همین آدرس را نمی‌توان صرفاً با زنجیره‌کردن کابل، مستقل انتخاب کرد.

برای یک خط پایین، تخمین سادهٔ جریان مقاومت 3.3/2200 = 1.5 mA است؛ با صرف‌نظر از ولتاژِ پایینِ واقعی. سه برد با همین مقاومت فعال، مقاومت معادل حدود ۷۳۳ اهم و جریان حدود ۴٫۵ میلی‌آمپر برای هر خط پایین می‌سازند. مجازبودن آن به توان کشیدن جریان و ولتاژ پایینِ اجزای واقعی بستگی دارد. حذف بالا‌کش اضافی با جامپر موجود ممکن است، اما باس را بدون بالا‌کش مؤثر رها نکنید. مقایسهٔ I²C، SPI و UART برای تفاوت این رابط‌ها مفید است.

چیدمان PCB و مسیر نور

فایل PCB محیطی مربع به ضلع ۲۵٫۴ میلی‌متر دارد. U1 در مختصات (12.7,12.7) و C4 در (12.7,14.605) قرار دارند؛ فاصلهٔ مرکزهایشان ۱٫۹۰۵ میلی‌متر است، نه طول مسیر الکتریکی خازن. دو سوکت در دو سوی برد، هدر نزدیک لبهٔ پایین و جامپر I2C در پشت برد قرار گرفته‌اند.

نقشهٔ موقعیت اجزای برد مربع ۲۵٫۴ میلی‌متری با حسگر مرکزی و خازن نزدیک آن
نقشهٔ ساده‌شدهٔ موقعیت اجزا از مختصات CAD؛ نسبت‌های برد حفظ شده. SparkFun Electronics؛ ترسیم LCENJ، CC BY-SA 4.0.

شبکهٔ زمین روی لایه‌های ۱ و ۱۶ چندضلعی دارد و در دادهٔ همین شبکه چهار via، یعنی اتصال میان لایه‌ها، ثبت شده است. وجود این شکل‌ها هدف طراحی را نشان می‌دهد، نه نتیجهٔ آزمایش نویز یا تضمینِ پرشدن نهایی تمام مس. سیم‌های SDA و SCL، مسیر تغذیه و بازگشت جریان LED را باید همراه با پلن زمین در فایل واقعی دید. تأیید کیفیت ساخت، اتصال زمین و رفتار باس به بررسی فایل تولید و اندازه‌گیری نمونه نیاز دارد.

برای این برد، مسیر نوری به‌اندازهٔ مسیر مس مهم است. پنجرهٔ محفظه، آلودگی سطح، زاویهٔ نصب و پوشیده‌شدن حسگر با کابل یا بدنه، نور رسیده را تغییر می‌دهند. یک درپوشِ شفاف برای چشم، الزاماً عبوردهی UV مناسب ندارد. ضرایبِ بدون پوششِ کتابخانه را پس از افزودن پنجره، کالیبراسیونِ آن محفظه معرفی نکنید. مونتاژ باید طبق دیتاشیت باشد؛ نقطهٔ حساس نوری را با چسب یا مواد تمیزکاریِ نامناسب نپوشانید.

از ثبات‌های ۱۶ بیتی تا شاخص محاسبه‌شده

ثبات، محل نگهداری داده یا تنظیم در قطعه است. UVA از آدرس 0x07، UVB از 0x09 و دو مقدار جبران از 0x0A و 0x0B خوانده می‌شوند؛ هر مقدار دو بایت و بایت کم‌ارزش زودتر است. شناسهٔ قطعه در 0x0C، مقدار 0x26 را برای این مدل دارد. کتابخانه بعد از اتصال، زمان انتگرال‌گیریِ پیش‌فرض ۱۰۰ میلی‌ثانیه و حالت معمول را درخواست می‌کند؛ انتگرال‌گیری یعنی جمع‌کردن اثر نور در یک بازه.

در کد همان کتابخانه، توابع uva و uvb شمارش جبران‌شده می‌دهند؛ نام آن‌ها به معنی خروجی مستقیم با واحد توان نوری نیست. برای حالت معمولِ ۱۰۰ میلی‌ثانیه و ضرایب پیش‌فرض، مثال کاملاً فرضیِ زیر را حساب کنیم:

rawA=1000, rawB=800, comp1=100, comp2=50
A = 1000 − 2.22×100 − 1.33×50 = 711.5
B = 800 − 2.95×100 − 1.75×50 = 417.5
index = (711.5×0.001111 + 417.5×0.00125) / 2
index = 0.65617575

نتیجه حدود ۰٫۶۵۶ است، ولی این فقط خروجی فرمولِ همان نسخه برای ورودی ساختگی است. ضرایب حساسیتِ حالت‌ها متفاوت‌اند؛ کد برای زمان‌های ۵۰ تا ۸۰۰ میلی‌ثانیه و حالت دامنهٔ بالا ضرایب دارد. به‌جای ضرب‌کردن دستیِ همه‌چیز در یک عدد ثابت، تنظیم واقعی و کد را با هم ثبت کنید. نمونهٔ Example1 عملاً سریال را روی 115200 تنظیم و بین دورها ۲۵۰ میلی‌ثانیه مکث می‌کند؛ توضیح قدیمیِ ۹۶۰۰ در ابتدای فایل با دستور اجرایی یکی نیست. مکث برنامه، تضمینِ هم‌زمانی چهار خواندن یا آماده‌بودن هر نمونه نیست.

محدودیت قطعی در مسیر خطا، و پیشنهاد اصلاح

در همین نسخه، rawUva و توابع خام مشابه، مقدار بازگشتیِ بدون علامتِ ۱۶ بیتی دارند، اما هنگام خطای خواندن، کد خطای منفی را برمی‌گردانند. مقدار −4 در این نوع به 65532 تبدیل می‌شود. همچنین readI2CBuffer شمار بایت‌های برگشتیِ requestFrom را با دو بایتِ موردنیاز تطبیق نمی‌دهد. این‌ها شاهد مسیر کد هستند؛ قطع کابل واقعی و نتیجهٔ آن را در این بررسی آزمایش نکرده‌ایم.

پیشنهاد نویسنده این است که وضعیت و داده جدا برگردند، کوتاه‌خوانی رد شود و چهار مقدار همراه تنظیمات و زمان، به‌عنوان یک مجموعهٔ معتبر یا نامعتبر نگهداری شوند. هزینه، تغییر API و سازگارکردن برنامه‌های مصرف‌کننده است؛ سود، جلوگیری از نمایش خطا به شکل عددِ ظاهراً معتبر. بررسی پیشنهادی: تزریق خطای ارتباط و پاسخ یک‌بایتی در محیط آزمایشی و اطمینان از اینکه برنامه هیچ شاخص معتبری منتشر نمی‌کند. اگر یکسان‌بودن چرخهٔ نورگیری مهم است، روش تریگر و انتظارِ پایان بازه را هم با دیتاشیت و رفتار واقعی بررسی کنید.

برای کم‌مصرف‌کردن نسخهٔ بعدی سخت‌افزار، افزودن امکان قطع شاخهٔ LED پیشنهاد جداگانه‌ای است؛ JP1 موجود فقط بالا‌کش I²C را کنترل می‌کند. سود و هزینه را با جریانِ اندازه‌گیری‌شده و نیاز به نشانگر بسنجید. برای مسیر نوری نیز پیشنهاد، تعریف پنجره و نصب ثابت و مقایسه با مرجع مناسب در چند شرایط است؛ عدد قابل نمایش، جای مرجعِ کالیبراسیون را نمی‌گیرد.

راه‌اندازی و حد بررسی ما

روی نمونهٔ آزمایشی، ابتدا تغذیه و جهت کانکتور و سطح منطقی را طبق همان برد مشخص کنید؛ سپس آدرس و شناسه، تنظیم و خواندن موفق را جدا ثبت کنید. بعد شرایط نور، سنِ داده، اشباع و واکنش به قطع ارتباط را بررسی کنید. تغییر نور یک چراغ ناشناخته یا ثابت‌ماندن یک عدد پشت پنجره، به‌تنهایی کالیبراسیون نیست. این حسگر و فرمولش را جای ابزارِ تأییدشدهٔ حفاظت فردی یا کنترلِ ایمنی نگذارید.

برای تفاوت شمارش، دقت و کالیبراسیون، درس خطا و کالیبراسیون و برای دیدن رفتار خط داده، درس اسیلوسکوپ و تحلیلگر منطقی را دنبال کنید.

مجوز سخت‌افزارِ مخزن، CC BY-SA 4.0 است و بازترسیم‌های این صفحه با همین مجوز عرضه می‌شوند. LICENSE کتابخانه برای کد MIT می‌گوید، اما سربرگ فایل cpp به GPL و سربرگ نمونه به Beerware اشاره دارد؛ این ناسازگاری را مجوزِ یکدستِ قطعی معرفی نمی‌کنیم و کد upstream را در این مقاله بازتوزیع نکرده‌ایم. نام SparkFun و سازندگان اصلی حفظ شده است؛ تحلیل و پیشنهادها از تحریریهٔ LCENJ هستند.

پرسش و پاسخ مقاله

سوال فنی خود را مطرح کنید

پرسش‌ها و پاسخ‌ها پس از بررسی مدیر منتشر می‌شوند. نویسنده، پیش‌نویس در انتظار بررسی را می‌بیند.

هنوز پرسش تاییدشده‌ای برای این مقاله ثبت نشده است.