تحلیل پروژه‌های الکترونیک

تحلیل برد TMP117؛ چرا حسگر دقیق، دماسنج دقیق نمی‌سازد؟

مدار و PCB حسگر دمای TMP117 اسپارک‌فان: جداسازی حرارتی، تغذیه و بالاکش‌ها، تبدیل داده، خطای کتابخانه و روش بررسی نتیجه.

فهرست مطالب

برد TMP117 اسپارک‌فان، دمای تراشه را به عدد دیجیتال تبدیل می‌کند؛ برای اندازه‌گیری خوب، باید تراشه از نظر حرارتی به همان چیزی نزدیک باشد که دمای آن را می‌خواهیم. شیارهای PCB، چراغ تغذیه، مقاومت‌های ارتباط و شیوهٔ خواندن داده، همگی در نتیجه سهم دارند. این پروژه نشان می‌دهد چرا انتخاب یک حسگر دقیق، به‌تنهایی دماسنج دقیقی نمی‌سازد.

تصویرسازی مفهومی حسگر دما با فاصله از برد کنترل‌کنندهٔ گرم
تصویرسازی آموزشی از جداسازی حسگر و منبع گرما. تصویر: LCENJ.

برد و قطعهٔ مناسب برای دنبال‌کردن این تحلیل

برد آمادهٔ این پروژه SparkFun SEN-15805 است. برای بازسازی PCB، فوت‌پرینت U1 از نوع WSON شش‌پایه است؛ نسخهٔ ریزِ DSBGA همان قطعه، جایگزین مکانیکی آن نیست. کابل Qwiic و میزبان با منطق ۳٫۳ ولت، اتصال این برد را ساده‌تر می‌کنند.

تحلیل بر مخزن سخت‌افزار SparkFun، commit aa763eaee71d9245e5c31daa6883f6f5c6186f16 از ۱۵ نوامبر ۲۰۱۹ و PCB با نوشتهٔ v10 تکیه دارد. کتابخانهٔ همراه، مخزن جداگانه‌ای است که نسخهٔ بررسی‌شدهٔ آن را در بخش نرم‌افزار مشخص کرده‌ایم.

مسئلهٔ اصلی: دمای کجا را می‌خوانیم؟

حسگر دیجیتال، دمای محل تراشه را گزارش می‌کند. اگر برد کنار رگولاتور گرم نصب شود، بخشی از نتیجه می‌تواند دمای برد باشد، نه هوای آزاد. اگر هدف دمای یک سطح است، تماس حرارتی اهمیت دارد؛ اگر هدف هواست، انتقال گرمای ناخواسته از پایه و سیم و PCB اهمیت پیدا می‌کند. بنابراین قبل از انتخاب عددِ دقت، محل و روش نصب را مشخص کنید.

معماری این پروژه ساده است: میزبان از طریق I²C تنظیم و داده را مبادله می‌کند، U1 تبدیل دما را انجام می‌دهد و خروجی اختیاری هشدار می‌تواند میزبان را خبر کند. تقویت‌کننده، مرجع ولتاژ و مبدل آنالوگ خارجی در این شماتیک وجود ندارد. در مقایسه با پروژهٔ ترموکوپل MCP9600، اینجا حسگرِ دوردست با دو سیم ترموکوپل نداریم؛ خود تراشه باید به محیط مورد اندازه‌گیری پاسخ حرارتی بدهد.

تغذیه و نقش قطعات اطراف U1

در شماتیک همین نسخه، پایهٔ ۵ حسگر به شبکهٔ ۳٫۳ ولت و پایهٔ ۲ به زمین متصل است. C1 با مقدار ۰٫۱ میکروفاراد میان همین دو شبکه قرار دارد. این خازن، ذخیرهٔ محلی بار برای تغییرات سریع مصرف است؛ جای منبع تغذیهٔ پایدار را نمی‌گیرد.

J2 و J3 کانکتورهای Qwiic و J1 هدر ارتباط‌اند: پایه‌های ۱ تا ۴ به‌ترتیب زمین، ۳٫۳ ولت، SDA و SCL هستند. اتصال‌ها موازی‌اند؛ کانکتور دوم، کنترل‌کنندهٔ مستقل یا مسیر ایزوله نمی‌سازد. رگولاتور، مبدل سطح منطقی و قطعهٔ حفاظت اضافه‌ای روی این مسیرهای ورودی دیده نمی‌شود؛ برای اتصال مستقیم این برد، تغذیه و منطق ۳٫۳ ولت انتخاب روشنی است.

خلاصهٔ اتصال تغذیه، پایه‌های TMP117، بالاکش‌های ارتباط، آدرس و هشدار
بازرسم آموزشی اتصال‌های نسخهٔ بررسی‌شده؛ شماره‌ها پایهٔ U1 هستند، نه ترتیب چپ و راست یک ماژول دیگر. SparkFun / LCENJ، CC BY-SA 4.0.

D1 چراغ قرمز تغذیه است؛ R1 یک کیلو‌اهم و جامپر LED با نام JP1 در شاخهٔ آن‌اند. با فرض افت ۲ ولت روی چراغ، جریان شاخه (3.3−2)/1000=1.3 mA و توان دریافتی از ریل حدود ۴٫۲۹ میلی‌وات می‌شود. این محاسبه با افت فرضی است، نه اندازه‌گیری چراغ. نکتهٔ عملی این است که جریان کل برد را نمی‌توان با جریان کمِ خود حسگر برابر گرفت.

مقاومت‌های I²C، آدرس و خروجی هشدار

SDA پایهٔ ۶ و SCL پایهٔ ۱ حسگرند. R4 و R5 هرکدام ۲٫۲ کیلو‌اهم، از طریق جامپر سه‌پایهٔ I2C به ریل وصل می‌شوند. این مقاومت‌های «بالاکش» خط آزادشده را بالا می‌برند؛ فرستنده برای صفرکردن، آن را به زمین می‌کشد. توضیح تفاوت این باس با رابط‌های دیگر در مقایسهٔ I²C، SPI و UART آمده است.

در حدِ صفر ولت روی خط، جریان یک بالاکش تقریباً 3.3/2200=1.5 mA است. دو بردِ مشابه با بالاکش فعال، مقاومت معادل ۱٫۱ کیلو‌اهم و جریان حدود ۳ میلی‌آمپر برای هر خطِ پایین می‌سازند. حذف یا نگه‌داشتن بالاکش را برای کل باس تصمیم بگیرید؛ صفرکردن همهٔ بالاکش‌ها هم ارتباط را درست نمی‌کند.

برای یک برآورد، اگر ظرفیت کل خط را ۱۰۰ پیکوفاراد فرض کنیم، مدل RC زمان بالاروی ۳۰ تا ۷۰ درصد را حدود 0.8473RC≈186 ns می‌دهد. این فقط برآوردِ یک خط با فرض مشخص است؛ کابل، ورودی‌ها و بالاکش‌های میزبان مقدار واقعی را تغییر می‌دهند. برای تشخیص لبهٔ کند یا افتِ نامناسب، شکل موج خط را بررسی کنید؛ کم‌کردن مقاومت بدون توجه به جریانِ صفر، راه‌حل عمومی نیست.

ADD0 پایهٔ ۴ است. مسیر مسیِ پیش‌فرض JP4، پد ۲ را به پد ۳ یعنی زمین وصل می‌کند و آدرس ۷بیتی ۰x۴۸ می‌شود. انتخاب‌های دیگر، V+، SDA یا SCL هستند. برای تغییر، ابتدا اتصال پیش‌فرض را قطع کنید؛ باقی‌گذاشتن مسیر زمین و پل‌زدن هم‌زمان به SDA می‌تواند خود باس را به زمین وصل کند. با برق قطع، پیوستگی اتصال جدید را بسنجید و سپس آدرس نرم‌افزار را تغییر دهید.

پایهٔ ۳، در شماتیک !INT و در دیتاشیت ALERT نام دارد. J4 آن را بیرون می‌آورد؛ R3 ده کیلو‌اهم از طریق JP10 بالاکش آن است. این مسیر برای هشدار یا آماده‌شدن داده قابل استفاده است، اما نقش و قطبیت آن باید با تنظیم رجیستر و ورودی میزبان هماهنگ باشد. برای صرفاً خواندن دما، می‌توان وضعیت آماده‌بودن را از رجیستر بررسی کرد.

PCB چگونه با گرمای ناخواسته مقابله می‌کند؟

فایل PCB، مرز بیرونی ۲۵٫۴ در ۲۵٫۴ میلی‌متر و U1 در مختصات مرکزی (12.7,12.7) میلی‌متر دارد. دو مسیر بستهٔ برش در لایهٔ Dimension، دو طرف حسگر را جدا می‌کنند. بنابراین جداسازی حرارتی، ویژگی موجود پروژه است؛ پیشنهاد ما افزودن دوبارهٔ همان شیارها نیست.

نقشهٔ ساده‌شدهٔ جای قطعات و شیارهای موجود در PCB بیست‌وپنج ممیز چهار میلی‌متری
جای قطعات و مرز برش از مختصات CAD؛ اندازهٔ نشان قطعات نمادین است و مسِ نهایی نمایش داده نشده است. بازترسیم LCENJ از SparkFun، CC BY-SA 4.0.

شیار، مسیر جامد انتقال گرما را محدود می‌کند، اما ارتباط حرارتی را صفر نمی‌کند: مسیرهای مسی، خود برد، سیم‌ها و هوا همچنان نقش دارند. C1 پایینِ سمت چپ حسگر و چراغ نزدیک لبهٔ چپ قرار گرفته‌اند. تعریف چندضلعی زمین روی هر دو لایه در فایل وجود دارد؛ از این تعریف به‌تنهایی نمی‌توان شکل نهاییِ پرشدن مس یا مقاومت حرارتی جزیره را نتیجه گرفت.

برای مونتاژ نیز یک تفاوت مهم وجود دارد: فوت‌پرینت U1 شش پد پیرامونی دارد و پد مرکزیِ خمیر قلع ندارد. راهنمای TI، بخش چیدمان برای دقت بالای PCB سخت، لحیم‌نکردن پد حرارتی را توصیه می‌کند؛ نبود آن را خودکار «قطعی زمین» ننامیم. هنگام بازسازی، جهت پایهٔ ۱، کیفیت شش اتصال و تمیزبودن پل‌های جامپر را کنترل کنید. فشار مکانیکی و محل اتصال به جسم هم می‌توانند نتیجه را تغییر دهند.

از دو بایت تا درجهٔ سلسیوس

در کتابخانهٔ SparkFun نسخهٔ ۱٫۲٫۵، commit c8f9b0e453ac628c013ce8af55a2501ce733cb77 از ۲۵ مه ۲۰۲۳، تابع readTempC کلمهٔ دریافتی را به عدد صحیح علامت‌دار ۱۶بیتی تبدیل و در ۰٫۰۰۷۸۱۲۵ ضرب می‌کند. مثال ساخته‌شده: 0x0C80=3200 و 3200×0.0078125=25 °C. مقدار 0xFF80 در نمایش علامت‌دار، منفی ۱۲۸ و نتیجه منفی یک درجه است؛ خواندن بدون علامت، این دمای منفی را خراب می‌کند.

گام عددیِ کوچک، دقت کل سامانه نیست. مشخصهٔ ±۰٫۱ درجهٔ TMP117 برای بازهٔ منفی ۲۰ تا مثبت ۵۰ درجه و شرایط تعیین‌شدهٔ سازنده است؛ عددی با چند رقم اعشار، خطای نصب و گرمای برد را حذف نمی‌کند. درس دقت و کالیبراسیون این تفاوت را با مثال باز می‌کند.

نرم‌افزار چه می‌کند و کجا نیاز به اصلاح دارد؟

مثال BasicReadings، Wire را راه می‌اندازد، سرعت ۴۰۰ کیلوهرتز می‌گذارد و در begin هم پاسخ آدرس و هم شناسهٔ دستگاه را بررسی می‌کند. حلقه با dataReady کار می‌کند؛ تأخیر ۵۰۰ میلی‌ثانیه‌ایِ پس از چاپ، تنظیم زمان تبدیل نیست. برای یک جفت واحد سازگار نیز بهتر است دما را یک‌بار بخوانید و فارنهایت را از همان نمونه حساب کنید؛ readTempF در این نسخه دوباره readTempC را فراخوانی می‌کند.

ایراد مشخص در readRegister است: شرط available() <= 2 حتی با صفر یا یک بایت وارد بخشی می‌شود که دو بار read انجام می‌دهد. نتیجهٔ requestFrom و پایان تراکنشِ انتخاب رجیستر نیز به‌عنوان وضعیت خطا به خواننده برنمی‌گردد. پس پاسخ ناقص می‌تواند به ساختن یک کلمهٔ داده برسد؛ این را نباید اندازه‌گیری معتبر دانست. این نتیجه از خواندن همان تابع است، نه آزمایش قطع سیم روی برد.

اصلاح پیشنهادی، جداسازی «موفقیت ارتباط» از «مقدار رجیستر» است: خواندن فقط پس از موفقیت تراکنش و دریافت دقیقاً دو بایت، سپس بازگرداندن یک وضعیت موفق/ناموفق همراه مقدار. در خطا، رکورد نمونه باید نامعتبر شود؛ صفر درجه جای کد خطا نیست. هزینهٔ این تغییر، سازگارکردن فراخوان‌هاست؛ سودش جلوگیری از ورود خطای ارتباط به نمودار دماست. آزمون نرم‌افزاری لازم باید پاسخ صفر، یک و دو بایت و شکست انتخاب رجیستر را پوشش دهد.

بهبودهای قابل سنجش و راه‌اندازی مرحله‌به‌مرحله

برای اندازه‌گیری کم‌مصرف یا حساس به گرمای برد، ابتدا اثر چراغ موجود را بررسی کنید: با قطع برق، جامپر LED را باز کنید و در همان شرایط نصب، جریان و روند دما را پیش و پس از تغییر مقایسه کنید. کاهش جریانِ محاسبه‌شده دلیلِ کاهش قطعیِ چند صدم درجه نیست. هزینه، ازدست‌دادن نشانگر روشن‌بودن است؛ جامپر این انتخاب را از قبل فراهم کرده است.

پیشنهاد دوم، تنظیم صریحِ تبدیل و میانگین‌گیری متناسب با تغییرات مورد انتظار است. گزارش اندازه‌گیری دقیق TMP116 و TMP117 توضیح می‌دهد که گرمای خودحسگر و تبادل حرارت به شرایط کار وابسته‌اند. برای محیط آهسته، خواندن بی‌وقفهٔ باس الزاماً اطلاعات تازه نمی‌دهد. فاصلهٔ زمانی، آماده‌بودن نمونه و مصرف را ثبت کنید؛ میانگین بیشتر را با پاسخ سریع‌تر اشتباه نگیرید.

شروع عملی را با برق قطع و کنترل پل‌ها، اتصال زمین و مسیر ۳٫۳ ولت انجام دهید. سپس تنها یک برد را وصل کنید؛ آدرس و شناسه را تأیید، وضعیت تبدیل را ثبت و چند نمونهٔ علامت‌دار را بررسی کنید. برد را از دست، جریان هوای ناخواسته و منابع گرما دور نگه دارید تا روندش پایدار شود. بعد، در همان محل نصب با مرجع مناسب مقایسه کنید؛ یک اختلاف گذرا را فوراً به رجیستر offset ننویسید.

اگر خواندن ندارید، از تغذیه، آدرس و بالاکش شروع کنید. اگر جهش نامعمول دارید، ابتدا کامل‌بودن پاسخ و زمان نمونه را بررسی کنید. اگر عدد آرام اما بالاتر از مرجع است، مسیرهای حرارتی و چراغ و میزبان را بررسی کنید. جبران offset فقط برای اختلاف پایدارِ بررسی‌شده در شرایط معلوم معنا دارد؛ جای اصلاح انتقال گرما یا ارتباط معیوب نیست.

طراحی سخت‌افزار متعلق به SparkFun است؛ یادداشت CAD نام Madison Chodikov و بازبینی Pete Lewis را دارد. شکل‌های اتصال و جای‌گذاری این مقاله، بازترسیم آموزشی با مجوز CC BY-SA 4.0 هستند. فایل LICENSE کتابخانه MIT و سرآیند بعضی فایل‌ها beerware را ذکر می‌کنند؛ کد بالادستی در این مقاله بازنشر نشده است.

پرسش و پاسخ مقاله

سوال فنی خود را مطرح کنید

پرسش‌ها و پاسخ‌ها پس از بررسی مدیر منتشر می‌شوند. نویسنده، پیش‌نویس در انتظار بررسی را می‌بیند.

هنوز پرسش تاییدشده‌ای برای این مقاله ثبت نشده است.