سیستم‌های امبدد

هدف کدام طرف است؟ MIMO و آرایهٔ فازی بدون پیچیدگی بی‌دلیل

با اختلاف فاز دو گیرنده شروع می‌کنیم، آرایهٔ مجازی دو فرستنده و چهار گیرنده را می‌سازیم و می‌فهمیم MIMO، شکل‌دهی پرتو و FMCW چگونه کنار هم قرار می‌گیرند.

فهرست مطالب

رادار از صفر؛ بخش 6 از ۶

چند آنتن، یک بازتاب را از مکان‌های متفاوت می‌بینند. اختلاف مسیر و فازِ این مشاهده‌ها می‌تواند جهت هدف را آشکار کند. آرایهٔ فازی با تنظیم فاز یا تأخیر، حساسیت یا تابش را به جهت خاصی می‌برد؛ MIMO با جداکردن سهم چند فرستنده و گیرنده، مشاهده‌های فضایی بیشتری می‌سازد. این دو مفهوم یکی نیستند.

این آموزش از مثال‌های روزمره به محاسبه می‌رسد؛ عددها فرضِ روشن دارند و نتیجهٔ آزمایش سخت‌افزار نیستند.

نمای توضیحی محفظهٔ آنتن پنلی روی پایهٔ بیرونی
تصویرسازی آموزشی.

چرا یک فاصله برای پیدا کردن جهت کافی نیست؟

اگر فقط بدانیم هدف سه متر دور است، هدف می‌تواند در جهت‌های مختلفی روی یک سطح با فاصلهٔ سه متر قرار داشته باشد. برای محدودکردن جهت، به اطلاعات دیگری مثل الگوی آنتن، اسکن یا چند مشاهدهٔ فضایی نیاز داریم. در این بخش، آرایهٔ چندآنتنی را بررسی می‌کنیم.

آرایه یعنی چند عنصر آنتن با جای معلوم. اندازهٔ فیزیکیِ گسترهٔ آن را دهانه یا aperture می‌نامیم. تعداد آنتن‌ها مهم است، اما جای آن‌ها، طول موج و گسترهٔ دهانه هم اهمیت دارند. صرفاً شمردن کانال‌ها، کیفیت زاویه را تعیین نمی‌کند.

دو گوشِ رادار و اختلاف فاز

دو گیرنده را با فاصلهٔ d روی یک خط بگذارید. برای موجی از دور، مسیر رسیدن به آن‌ها اندکی فرق دارد. اگر زاویهٔ θ را نسبت به عمودِ روبه‌روی آرایه تعریف کنیم، اختلاف مسیر تقریباً d×sin(θ) است و اختلاف فاز Δφ≈2πd sin(θ)/λ می‌شود. این مدل به تقریب میدان دور و هندسهٔ معلوم وابسته است.

حامل فرضی ۶۰ گیگاهرتز، طول موج پنج میلی‌متر دارد. اگر d=λ/2=2.5 mm و هدف در θ=30° باشد، اختلاف مسیر ۱٫۲۵ میلی‌متر و اختلاف فاز π/2 یا ۹۰ درجه می‌شود. این زاویه در شکل نسبت به روبه‌روی آرایه است، نه نسبت به خطِ خود آنتن‌ها.

آرایهٔ فازی؛ جمع‌کردن سیگنال‌ها با زمان‌بندی مناسب

اگر به سیگنال هر عنصر تأخیر یا فاز مناسبی بدهیم، مؤلفه‌های رسیده از یک جهت می‌توانند هنگام جمع‌شدن هم‌راستا شوند. به این کار شکل‌دهی پرتو یا beamforming می‌گویند. در ارسال هم می‌توان توزیع تابش را به جهتی متمایل کرد؛ لازم نیست پنل مکانیکی بچرخد.

پرتو، خطِ لیزریِ تک‌جهتی نیست. لوب اصلی پهنا دارد و لوب‌های جانبی هم وجود دارند. وزن‌دهی، کالیبراسیون و فاصلهٔ عناصر بر الگو اثر می‌گذارند. در پهنای باند زیاد، فاز ثابت همیشه معادل تأخیر ثابت نیست و مسئلهٔ تغییر جهت پرتو با فرکانس می‌تواند مطرح شود.

lambda = 5 mm, d = lambda/2, theta = 30 deg
Deltaphi = 2 pi d sin(theta)/lambda = pi/2 = 90 deg
Rx/lambda = [0, 0.5, 1, 1.5]
Tx/lambda = [0, 2]
virtual/lambda = [0, 0.5, 1, 1.5, 2, 2.5, 3, 3.5]

MIMO؛ هر جفت فرستنده و گیرنده یک مشاهده دارد

MIMO کوتاه‌شدهٔ Multiple Input Multiple Output است. اگر گیرنده بتواند سهم هر فرستنده را جدا کند، هر جفت Tx–Rx یک کانال اندازه‌گیری می‌سازد. جداسازی می‌تواند زمانی، فرکانسی یا کدی باشد. تعداد حاصل‌ضرب Tx و Rx، تعداد جفت‌هاست؛ تضمین نمی‌کند همهٔ آن‌ها مکان مجازیِ یکتا یا تفکیک بهتری بسازند.

یک مثال خطیِ طراحی‌شده: چهار گیرنده در مکان‌های 0، 0.5λ، 1λ و 1.5λ و دو فرستنده در 0 و 2λ قرار دارند. در مدل میدان دور، جمعِ مکان Tx و Rx مکان مجازی را می‌دهد؛ نتیجه هشت مکان 0 تا 3.5λ با گام 0.5λ است. مختصات فرستنده و گیرنده به موقعیت مرکز فاز مربوط‌اند؛ این تصویر نقشهٔ ساخت یک PCB واقعی نیست.

مثال هندسیِ دو فرستنده و چهار گیرنده با هشت مکان مجازیِ یکتا؛ مکان‌ها بر حسب طول موج‌اند و طرح PCB نیستند.
مثال هندسیِ دو فرستنده و چهار گیرنده با هشت مکان مجازیِ یکتا؛ مکان‌ها بر حسب طول موج‌اند و طرح PCB نیستند. نمودار: تحریریهٔ LCENJ.

هشت کانال مجازی، هشت آنتن فیزیکی نیست

در مثال، شش عنصر فیزیکی داریم: دو فرستنده و چهار گیرنده؛ اما هشت جفت متمایز فراهم می‌شود. در حامل ۶۰ گیگاهرتزِ فرضی، دهانهٔ مجازی 3.5λ یعنی ۱۷٫۵ میلی‌متر است. این محاسبهٔ هندسی با تضمین دقت زاویه یا برد یک ماژول فرق دارد.

اگر فرستنده‌ها نوبتی ارسال کنند، هدف ممکن است میان دو نوبت حرکت کند. فاز ناشی از حرکت می‌تواند با فاز فضایی مخلوط شود؛ جبران حرکت و زمان‌بندی مناسب مهم‌اند. کالیبراسیون کانال‌ها و اینکه هدف در هر جفت واقعاً یک هدف باشد نیز ضروری است.

پس می‌توانیم هم FMCW داشته باشیم و هم MIMO؟

بله. FMCW شکل تغییر فرکانس در زمان را تعیین می‌کند؛ MIMO روش فراهم‌کردن کانال‌های فضایی را. پردازش داپلر هم می‌تواند سرعت شعاعی را استخراج کند. این‌ها پاسخ به سه سؤال متفاوت‌اند، نه گزینه‌های ناسازگار یک منو.

یک مسیر پردازش آموزشی چنین است: نمونه‌های درون چیرپ برای فاصله، تغییرات میان چیرپ‌ها برای سرعت و اختلاف کانال‌های فضایی برای زاویه. خروجی می‌تواند نقاطی با فاصله، سرعت و جهت باشد؛ اما هنوز طبقه‌بندی جسم، دنبال‌کردن مسیر و تصمیم نهایی به پردازش دیگری نیاز دارند. نقطهٔ راداری به‌تنهایی اثبات هویت یا شکل دقیق جسم نیست.

قبل از انتخاب حسگر، نیاز را به عدد تبدیل کنیم

فرض کنید باید دو جسم در فاصلهٔ حدود سه متر، با جدایی جانبی نیم متر، از هم تفکیک شوند. زاویهٔ میان آن‌ها نزدیک مرکز دید در حدود arctan(0.5/3)=9.46° است. این فقط صورتِ مسئله را عددی می‌کند؛ مشخصهٔ تفکیک زاویه، نویز، فاصلهٔ دقیق و اختلاف بازتاب‌ها باید بررسی شوند تا بدانیم حسگر توان این کار را دارد یا نه.

تمرین همراه، اختلاف فاز ۹۰ درجه، هشت جای مجازیِ یکتا و زاویهٔ مثال را حساب می‌کند. نه آنتن طراحی شده، نه الگوی پرتو یا دقت سخت‌افزار اندازه‌گیری شده است. اکنون می‌توانیم کاتالوگ را با چهار سؤال بخوانیم: چه فاصله‌ای، چه سرعتی، چه تفکیکی و در چه میدان دیدی لازم داریم؟

تمرین محاسباتی همراه

برای بازحساب همین مثال‌ها، فایل Python را با Python 3.10 یا جدیدتر اجرا کنید. کتابخانهٔ اضافه، اتصال دستگاه و شبکه لازم نیست. خروجی زیر مربوط به اجرای همین محاسبات فرضی است.

phase=90 deg; virtual positions/lambda=[0, 0.5, 1, 1.5, 2, 2.5, 3, 3.5]
virtual aperture=17.5 mm; example angular separation=9.4623 deg
Calculated hypothetical examples only; no hardware, RF or measured-data test.

منابع اصلی و ادامهٔ مطالعه

این توضیح و مثال‌ها نوشتهٔ تحریریه‌اند؛ منابع زیر برای اصول فیزیکی و قراردادهای پردازش استفاده شده‌اند.

مسیر یادگیری سیستم‌های امبدد

پرسش و پاسخ مقاله

سوال فنی خود را مطرح کنید

پرسش‌ها و پاسخ‌ها پس از بررسی مدیر منتشر می‌شوند. نویسنده، پیش‌نویس در انتظار بررسی را می‌بیند.

هنوز پرسش تاییدشده‌ای برای این مقاله ثبت نشده است.