نور

آموزش BH1750 با ESP32؛ اندازه‌گیری نور بر حسب لوکس

BH1750 روشنایی را بر حسب لوکس گزارش می‌کند. در اتصال به ESP32 و Arduino، حالت اندازه‌گیری و محل نصب روی نتیجه اثر می‌گذارند.

فهرست مطالب

برای اندازه‌گیری روشنایی با BH1750، برد سازگار را به باس I²C وصل کنید، آدرس آن را پیدا کنید و پس از پایان تبدیل، مقدار را به لوکس بخوانید. نکتهٔ اصلی این است که آماده‌بودن داده، معتبر‌بودن ارتباط و دقت اندازه‌گیری سه موضوع جدا هستند. پس از خواندن اولیه، می‌توان منطق کنترل چراغ را با دو آستانه ساخت؛ کد این صفحه فقط اندازه‌گیری و پیام‌های خطا را نشان می‌دهد.

برد سنجش نور Adafruit BH1750 با درگاه‌های STEMMA QT
برد سنجش نور Adafruit BH1750 با درگاه‌های STEMMA QT. عکس: Bryan Siepert / Adafruit؛ منبع؛ CC BY-SA 3.0؛ تغییر اندازه و تبدیل به WebP، بدون برش.

لوکس چه چیزی را بیان می‌کند؟

لوکس، با نماد lx، واحد روشنایی رسیده به سطح است: یک لومن شار نوری روی یک مترمربع، یک لوکس است. BH1750FVI از ROHM نور را با پاسخ طیفی نزدیک به چشم انسان دریافت و به دادهٔ دیجیتال تبدیل می‌کند. بنابراین مقدار به محل و زاویهٔ نصب حسگر مربوط است؛ اندازه‌گیری کنار پنجره الزاماً روشنایی میز کار را نشان نمی‌دهد. حسگر، رنگ نور یا UV را اندازه نمی‌گیرد و لوکس نیز معیار مستقیم نور قابل استفادهٔ گیاه نیست.

تراشه دادهٔ شمارشی ۱۶ بیتی می‌دهد؛ کتابخانه با توجه به حالت و زمان اندازه‌گیری آن را به لوکس تبدیل می‌کند. برای انتخاب یک آستانهٔ کاربردی، ابتدا باید معنای همین تبدیل و محدودیت دقت را بدانیم.

برد مستند و وضعیت تهیه

اتصال نمونه بر اساس Adafruit BH1750 با شناسهٔ 4681 است؛ صفحهٔ جهانی آن در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ موجودی را «موجود» نشان داد. برد عکس، رگولاتور، مبدل سطح SDA/SCL و درگاه‌های STEMMA QT دارد. این ویژگی‌ها را به هر برد GY-30 تعمیم ندهید.

برای ایران، صفحهٔ مستقیم GY-30 در آفتاب‌رایانه در همان بررسی «در حال حاضر موجود نمی‌باشد» را نشان داد. این مدل با برد Adafruit یکی نیست؛ مدار، سطح مجاز ورودی و اصالت نمونهٔ فروشنده تأیید نشده‌اند. این اطلاعات مشاهدهٔ صفحه است، نه تضمین موجودی آینده.

تغذیه، پایه‌ها و آدرس را تطبیق دهید

تراشهٔ خام BH1750FVI در پکیج WSOF6I با VCC از ۲٫۴ تا ۳٫۶ ولت کار می‌کند. عدد ۴٫۵ ولت، حد مطلق است و ولتاژ کار پیشنهادی نیست. پایه‌های تراشه ۱ تغذیه، ۲ ADDR، ۳ زمین، ۴ SDA، ۵ DVI و ۶ SCL هستند؛ جای فیزیکی را از نقشهٔ پکیج بخوانید. DVI مرجع منطقی رابط و ورودی بازنشانی نیز هست؛ محدودهٔ عادی آن ۱٫۶۵ ولت تا VCC است و طراحی خام باید ترتیب تغذیه و بازنشانی حداقل یک میکروثانیه‌ای دیتاشیت را رعایت کند.

در برد مستند Adafruit، Vin و سطح منطقی SDA/SCL با ۳ تا ۵ ولت سازگارند. برای Generic ESP32، Vin را به 3V3، GND را به زمین، SDA را به GPIO21 و SCL را به GPIO22 وصل کنید. Uno R3 از A4 برای SDA و A5 برای SCL استفاده می‌کند و ۵ ولت Vin فقط برای برد سازگارِ مستند مناسب است. پایه‌های S3، C3 و بردهای سفارشی را از مستند خودشان انتخاب کنید.

ADDR پایین آدرس هفت‌بیتی 0x23 و ADDR بالا آدرس 0x5C می‌دهد؛ پیش‌فرض برد Adafruit برابر 0x23 است. SDA و SCL این برد بالاکش ۱۰ کیلو‌اهم دارند. با چند ماژول، مقاومت معادل کمتر می‌شود؛ دو بالاکش ۱۰ کیلو‌اهم موازی، ۵ کیلو‌اهم می‌شوند. کوتاهی سیم و کنترل شکل موج از تکیه بر یک مقدار عمومی بهتر است.

از دادهٔ خام تا لوکس؛ یک مثال روشن

در حالت High با مقدار پیش‌فرض MTreg=69، تبدیل متداول دادهٔ خام تقسیم بر ۱٫۲ است. اگر دو بایت دریافتی 0x04 و 0xB0 باشند، عدد خام ۱۲۰۰ است و نتیجه ۱۰۰۰ لوکس می‌شود. خروجی getLux() از قبل تبدیل شده است؛ دوباره آن را بر ۱٫۲ تقسیم نکنید.

raw = (0x04 × 256) + 0xB0
raw = 1200 counts
High, MTreg = 69:
illuminance = raw / 1.2 = 1000 lx

تفکیک‌پذیری یعنی اندازهٔ تغییر قابل نمایش، نه میزان نزدیک‌بودن نتیجه به مرجع. دیتاشیت برای High تفکیک اسمی ۱ لوکس و برای High2 برابر ۰٫۵ لوکس می‌آورد. نسبت خام به لوکس مرجع در آزمون LED سفید ۱۰۰۰ لوکس، تغذیه و DVI سه‌ولتی و دمای ۲۵ درجه، ۰٫۹۶ تا ۱٫۴۴ است؛ پس تقسیم بر ۱٫۲ در همان شرایط به حدود ±۲۰ درصد می‌رسد. این دقت تضمین‌شده در هر طیف و زاویه نیست.

با همان ضریب پیش‌فرض، 65535 شمارش حدود 54613 لوکس می‌شود؛ در High2 سقف محاسباتی نصف است. خوانش تمام‌مقیاس را نشانهٔ اشباع بدانید، نه اندازه‌گیری دقیق آخرین عدد. افزایش حساسیت می‌تواند جزئیات نور کم را بهتر نشان دهد و هم‌زمان حاشیهٔ نور زیاد را کاهش دهد.

کد اندازه‌گیری و مسیر خطا

نمونه بر اساس hp_BH1750 نسخهٔ 1.0.2، نوشتهٔ Stefan Armborst است. ابتدا با اسکنر آدرس را بررسی کنید؛ برای 0x5C، BH1750_TO_GROUND را با BH1750_TO_VCC جایگزین کنید. کتابخانه خودش Wire را در begin راه می‌اندازد؛ به همین دلیل کد ESP32 پایه‌ها را پیش از آن با setPins تعیین و سپس کلاک را روی ۱۰۰ کیلوهرتز تنظیم می‌کند. Serial Monitor روی 115200 باشد.

#include <Wire.h>

#include <hp_BH1750.h>



#if defined(ESP32)

constexpr int SDA_PIN = 21;

constexpr int SCL_PIN = 22;

#endif



hp_BH1750 lightSensor;

unsigned long measurementStarted = 0;



void startMeasurement() {

  if (!lightSensor.start(BH1750_QUALITY_HIGH, BH1750_MTREG_DEFAULT)) {

    Serial.println(F("I2C start failed; check wiring and reset."));

    while (true) delay(10);

  }

  measurementStarted = millis();

}



void setup() {

  Serial.begin(115200);

#if defined(ESP32)

  if (!Wire.setPins(SDA_PIN, SCL_PIN)) {

    Serial.println(F("Invalid I2C pins."));

    while (true) delay(10);

  }

#endif



  if (!lightSensor.begin(BH1750_TO_GROUND)) {

    Serial.println(F("BH1750 not found; check wiring and address."));

    while (true) delay(10);

  }



  Wire.setClock(100000);

  startMeasurement();

}



void loop() {

  if (lightSensor.hasValue()) {

    const float lux = lightSensor.getLux();

    // hp_BH1750 1.0.2 sets getTime() to 999 on an I2C read error.

    if (lightSensor.getTime() == 999) {

      Serial.println(F("I2C read failed; check wiring and reset."));

      while (true) delay(10);

    } else if (lightSensor.saturated()) {

      Serial.println(F("Full-scale reading: check bright light and I2C."));

    } else {

      Serial.print(F("Illuminance: "));

      Serial.print(lux, 1);

      Serial.println(F(" lx"));

    }

    startMeasurement();

  } else if (millis() - measurementStarted > 2000UL) {

    Serial.println(F("Measurement timeout; check wiring and reset."));

    while (true) delay(10);

  }

  delay(1);

}

تابع start یک اندازه‌گیری One Time با High و MTreg=69 آغاز می‌کند؛ پس از تبدیل، تراشه به Power Down می‌رود. زمان High در دیتاشیت ۱۲۰ میلی‌ثانیه تیپیک و ۱۸۰ میلی‌ثانیه بیشینه در تنظیم مرجع است؛ Low سریع‌تر است، اما تفکیک کمتری دارد. hasValue() نخست زمان تخمینی کتابخانه را بررسی و سپس باس را می‌خواند؛ پایهٔ آماده‌بودن سخت‌افزاری نیست. پس از مصرف داده، شروع بعدی لازم است.

در همین نسخه، دریافت کمتر از دو بایت مقدار داخلی زمان را 999 می‌کند. مثال آن را پیش از چاپ بررسی می‌کند تا خطای ارتباط به‌صورت صفر لوکس نمایش داده نشود؛ سپس اشباع را جدا بررسی می‌کند. خطای شروع یا دریافت، برنامه را در حلقهٔ توقف نگه می‌دارد و بازیابی خودکار ندارد. نگهبان دوثانیه‌ای یک انتخاب نرم‌افزاری است، نه زمان تبدیل یا تضمین مهار تمام خطاهای باس.

محدودیت اجرای طولانی و محدودهٔ بررسی

در نسخهٔ 1.0.2، مقایسه‌های زمان مطلق در hasValue() و readValue() نسبت به سرریز شمارندهٔ millis مصون نیستند. روی شمارندهٔ ۳۲ بیتی این مرز حدود ۴۹٫۷ روز است. بنابراین نمونهٔ حاضر را بدون اصلاح و آزمون زمان‌بندی کتابخانه، برنامهٔ تأییدشده برای کار پیوستهٔ محصول ندانید. بازنشانی دوره‌ای دستگاه، جای اصلاح این منطق را نمی‌گیرد.

بستهٔ موجودِ برنامه و اسکنر حفظ شده است. موفقیت کامپایل هم به‌تنهایی دقت حسگر یا پایداری طولانی‌مدت را اثبات نمی‌کند.

کنترل چراغ: هیسترزیس با بازخورد نوری فرق دارد

برای یک تمرین کم‌ولتاژ، می‌توان روشن‌شدن را به سه نمونهٔ معتبر زیر ۱۰۰ لوکس و خاموش‌شدن را به سه نمونهٔ معتبر بالای ۱۵۰ لوکس وابسته کرد. در فاصلهٔ دو مرز، وضعیت قبلی حفظ می‌شود؛ این همان هیسترزیس است. این اعداد صرفاً فرض تمرین‌اند و کد بالا هنوز کنترل خروجی را پیاده نمی‌کند. برای دادهٔ خراب یا قدیمی نیز باید رفتار مشخص تعریف شود.

اگر نور همان چراغ مستقیم به حسگر برسد، چراغ می‌تواند روشن شود، عدد را بالا ببرد و خود را خاموش کند. این حلقهٔ بازخورد است؛ میانگین‌گیری به‌تنهایی آن را حل نمی‌کند. محل نصب، جهت حسگر، فاصلهٔ آستانه‌ها و حداقل زمان روشن/خاموش را با نیاز واقعی هماهنگ کنید. درایور توان نیز باید متناسب با بار باشد؛ GPIO منبع تغذیهٔ چراغ نیست.

کالیبراسیون پشت پنجره و عیب‌یابی

شیشه، پوشش و زاویهٔ نصب نور را تغییر می‌دهند. با لوکس‌متر مرجع، منبع پایدار، هندسهٔ ثابت و چند سطح نور، اختلاف را اندازه بگیرید. تغییر MTreg زمان و حساسیت را عوض می‌کند؛ جبران پوشش فقط با یک ضریب حدسی قابل تأیید نیست و اشباع، پاسخ طیفی یا زاویه‌ای را هم درمان نمی‌کند.

برای نبود آدرس، از تغذیه و پایه‌ها شروع کنید؛ برای تمام‌مقیاس، نور شدید و ارتباط را جدا بررسی کنید؛ برای اختلاف با مرجع، زاویه و پوشش را ثابت نگه دارید. ثبت نور و سایه، قطع ارتباط و آزمون عبور زمان از مرز شمارنده، آزمون‌های پیشنهادی‌اند و نتیجهٔ اجراشده‌ای برای این بازنویسی ندارند. درس هیسترزیس و درس فاصله‌سنجی VL53L0X دو مسیر مرتبط برای ادامه‌اند.

مرجع تراشه، سند ROHM BH1750FVI، ویرایش D، نوامبر ۲۰۱۱، میزبانی Mouser است؛ رفتار API از منبع دقیق نسخهٔ 1.0.2 بررسی شده است.

پرسش و پاسخ مقاله

سوال فنی خود را مطرح کنید

پرسش‌ها و پاسخ‌ها پس از بررسی مدیر منتشر می‌شوند. نویسنده، پیش‌نویس در انتظار بررسی را می‌بیند.

هنوز پرسش تاییدشده‌ای برای این مقاله ثبت نشده است.