دما و رطوبت

آموزش LM35 با ESP32 و آردوینو؛ رفع خطای ADC و خرید در ایران

خروجی LM35 به‌ازای هر درجهٔ سلسیوس ۱۰ میلی‌ولت تغییر می‌کند. دقت خواندن دما در ESP32 به تغذیه و اندازه‌گیری درست ولتاژ با ADC هم وابسته است.

فهرست مطالب

دمای آنالوگ • ولتاژ مرجع • عیب‌یابی ADC

دمای LM35 را از روی ولتاژش بررسی کنیم

خروجی LM35DZ یک ولتاژ آنالوگ است: هر درجهٔ سلسیوس تقریباً ۱۰ میلی‌ولت به آن اضافه می‌کند. برای خواندن دما، قطعه را درست تغذیه کنید، خروجی را با ADC بسنجید و مقدار میلی‌ولت را بر ۱۰ تقسیم کنید. اگر نتیجه اشتباه است، سه مرحله را جدا بررسی کنید: ولتاژ واقعی حسگر، تبدیل ADC به میلی‌ولت و تبدیل میلی‌ولت به دما. میانگین‌گیری یا چاپ اعشار بیشتر، جای این بررسی را نمی‌گیرد.

سنسور LM35DZ با بدنهٔ سه‌پایه
سنسور LM35DZ با بدنهٔ سه‌پایه. عکس: Nevit Dilmen؛ منبع؛ CC BY-SA 3.0؛ تغییر اندازه، حاشیه و تبدیل به WebP، بدون برش.

مدل LM35DZ را از نام کلی خانواده جدا کنیم

مدل این تمرین قطعهٔ خام LM35DZ در پکیج سه‌پایهٔ LP/TO-92 است. صفحهٔ دقیق LM35DZ/NOPB در TI مرجع سازنده و پکیج است؛ در مشاهدهٔ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، خرید مستقیم آن ناموجود نشان داده می‌شد. در ایران، صفحهٔ LM35DZ در ECA وضعیت موجود داشت، اما سازنده و انطباق نمونهٔ عرضه‌شده با مشخصات TI تأیید نشده است. صفحهٔ آفتاب رایانه در این بررسی قابل تأیید نبود؛ برای آن موجودی تازه اعلام نمی‌کنیم. ماژول آماده یا پروب سیم‌دار را بدون بررسی مدار جای این قطعهٔ خام نگذارید.

دیتاشیت TI، سند SNIS159H، ویرایش دسامبر ۲۰۱۷ تغذیهٔ کاری ۴ تا ۳۰ ولت و محدودهٔ گرید LM35D را صفر تا ۱۰۰ درجه مشخص می‌کند. در این مدار از ۵ ولت تنظیم‌شده استفاده می‌کنیم؛ تغذیهٔ ۳٫۳ ولتی بیرون محدودهٔ کاری آن است. مدار سادهٔ تک‌تغذیه برای دماهای مثبت، از حدود ۲ درجه به بالا مطرح می‌شود؛ خواندن زیر صفر با همین سیم‌کشی قابل تعمیم نیست.

دقت همهٔ اعضای خانواده یکسان نیست. برای LM35D در جدول ۶٫۷، خطای معمول در ۲۵ درجه ±۰٫۶ درجه و حد آزموده‌شده ±۱٫۵ درجه آمده است؛ شرایط جدول شامل تغذیهٔ ۵ ولت و بار ۵۰ میکروآمپر است. عبارت کلیِ «دقت نیم درجه» روی صفحهٔ خانواده را به LM35DZ یا نمونهٔ بی‌نام نسبت ندهید. خطای ADC و نصب نیز جدا به خطای سامانه اضافه می‌شوند.

از میلی‌ولت تا سلسیوس، با یک محاسبهٔ ساده

ADC، مبدل آنالوگ به دیجیتال، ولتاژ ورودی را به عدد قابل پردازش تبدیل می‌کند. ابتدا باید این عدد به ولتاژ تبدیل شود. برای LM35، وقتی ولتاژ بر حسب میلی‌ولت معلوم شد، رابطهٔ نامی دما T(°C) = VOUT(mV) ÷ 10 است. میلی‌ولت یک‌هزارم ولت است؛ بنابراین ۲۵۰ میلی‌ولت یا ۰٫۲۵ ولت، معادل نامی ۲۵ درجه است و ۳۲۰ میلی‌ولت معادل ۳۲ درجه.

همین رابطه اندازهٔ خطای ولتاژ را هم روشن می‌کند: ۸ میلی‌ولت اختلاف، ۰٫۸ درجه اختلاف در محاسبه می‌سازد. این مثال‌ها محاسباتی‌اند، نه دادهٔ آزمایش ما. اگر مولتی‌متر خروجی را درست می‌بیند ولی برنامه میلی‌ولت دیگری گزارش می‌کند، هنوز نباید ضریب ۱۰ میلی‌ولت بر درجهٔ سنسور را تغییر داد؛ ابتدا مسیر ADC بررسی می‌شود.

پایه‌ها و تغذیه را پیش از ورودی ADC کنترل کنید

برای LP/TO-92، صفحهٔ ۳ دیتاشیت را با علامت Bottom View، یعنی نگاه از زیر، بخوانید: پایهٔ ۱ +VS، پایهٔ ۲ VOUT و پایهٔ ۳ GND است. جهت این نقشه را با عکس روبه‌روی بدنه اشتباه نگیرید. پکیج‌های دیگر خانواده ممکن است ترتیب دیگری داشته باشند؛ نام LM35 به‌تنهایی برای تعیین سیم‌بندی کافی نیست.

  • پایهٔ ۱ به ۵ ولت تنظیم‌شدهٔ مناسب سنسور و پایهٔ ۳ به زمین مشترک سنسور و برد وصل می‌شود.
  • پایهٔ ۲ در ESP32 کلاسیک این مثال به GPIO34 و در Arduino Uno R3 به A0 می‌رود.
  • خازن ۱۰۰ نانوفاراد را نزدیک سنسور، میان +VS و GND بگذارید؛ این بای‌پس تغذیه است و به معنی گذاشتن همان خازن روی VOUT نیست.

با برق قطع سیم‌کشی کنید. ابتدا سنسور را بدون اتصال VOUT به ESP32 روشن و خروجی را نسبت به GND اندازه بگیرید. نزدیک‌بودن خروجی به ریل ۵ ولت را طبیعی فرض نکنید؛ ورودی ESP32 تحمل مستقیم آن را ندارد. پس از کنترل و قطع دوبارهٔ تغذیه، خروجی را به ADC وصل کنید. اگر منبع جدا دارید، زمین‌ها مشترک شوند ولی دو خروجی ۵ ولت را ناخواسته به هم نبندید.

سیم خروجی کوتاه باشد. بخش ۸٫۱٫۱ دیتاشیت، توان محدود LM35 در راه‌اندازی بار خازنی را توضیح می‌دهد؛ برای سیم بلند یا فیلتر خروجی، مدار جداسازی و پایداری باید بررسی شود. افزودن دلخواه خازن بزرگ روی خروجی، نسخهٔ عمومیِ حذف نویز نیست.

ESP32 و Uno چگونه ولتاژ را به دست می‌آورند؟

در API رسمی Arduino-ESP32، analogRead مقدار خام و analogReadMilliVolts نتیجهٔ تبدیل‌شده و کالیبره‌شده به میلی‌ولت را می‌دهد. کد برای ESP32 کلاسیک تفکیک ۱۲ بیت و تضعیف ۲٫۵ دسی‌بل را انتخاب می‌کند؛ بازهٔ مستند این تنظیم برای همان مدل حدود ۱۰۰ تا ۱۲۵۰ میلی‌ولت است. raw را صرفاً در ۳٫۳ ضرب و بر ۴۰۹۵ تقسیم نکنید: مرجع، تضعیف و خطای تبدیل در این تقریب ساده گم می‌شوند. عدد ۱۲ بیت هم تضمین دقت ۱۲ بیتی کل دماسنج نیست.

در این مثال تک‌کاناله، analogSetAttenuation پیش از اولین قرائت اجرا می‌شود تا تضعیف پیش‌فرض از ابتدا مشخص باشد. این تنظیم عمومی است؛ اگر کانال‌های آنالوگ دیگری به برنامه افزودید، نیاز آن‌ها را هم بررسی کنید. نسخهٔ قبلی از تنظیم مخصوص پایه پیش از آماده‌شدن ADC استفاده می‌کرد؛ در منبع هستهٔ ۳٫۳٫۰ این ترتیب تنظیم را اعمال نمی‌کند. نسخهٔ اصلاح‌شدهٔ زیر و دانلود جدید، انتخاب تضعیف را یکسان انجام می‌دهند.

Uno R3 مبدل ۱۰ بیتی دارد. با مرجع پیش‌فرض، تبدیل به ولتاژ به تغذیهٔ واقعی برد وابسته است؛ مقدار 5V را زیر بار عادی با مولتی‌متر نسبت به GND بسنجید. با فرض مرجع دقیقاً ۵۰۰۰ میلی‌ولت، هر شمارشِ مبدل ایده‌آل حدود 5000 ÷ 1024 = 4.88 mV، معادل حدود ۰٫۴۹ درجه است. میانگین‌گیری می‌تواند نمایش را آرام کند، اما این گام تبدیل و خطای مرجع را به دقت تضمین‌شدهٔ ۰٫۱ درجه تبدیل نمی‌کند. در این برنامه هیچ منبع خارجی به AREF وصل نکنید.

کد و تنظیمی که در Uno باید عوض شود

در بستهٔ اصلاح‌شدهٔ LM35، برنامهٔ اصلی، مثال خام و راهنمای اتصال آمده‌اند. هر ino را در پوشهٔ جداگانه و هم‌نام قرار دهید و Serial Monitor را روی ۱۱۵۲۰۰ بگذارید. کد فقط ESP32 کلاسیک و Uno R3 را می‌پذیرد؛ برای C3/S3 عمداً باید پایه و تنظیم ADC دوباره بررسی شود. کتابخانهٔ اضافی لازم نیست.

در شاخهٔ Uno، مقدار UNO_VREF_MV ابتدا صفر است. آن را به میلی‌ولت واقعیِ اندازه‌گرفته‌شدهٔ تغذیه تغییر دهید؛ تا پیش از این کار، CONFIG_REQUIRED طبیعی است و دما محاسبه نمی‌شود. کد مقدار مرجع بیرون ۴۵۰۰ تا ۵۵۰۰ میلی‌ولت را هم نمی‌پذیرد؛ این شرط آموزشی، مشخصهٔ سنسور نیست. در ESP32 چنین عددی را دستی وارد نمی‌کنیم و از API میلی‌ولت استفاده می‌شود.

#include <Arduino.h>

// Educational display only. No heater, relay, or safety control.
#if defined(ARDUINO_ARCH_ESP32) && defined(CONFIG_IDF_TARGET_ESP32)
constexpr uint8_t SENSOR_PIN = 34;
#elif defined(ARDUINO_AVR_UNO)
constexpr uint8_t SENSOR_PIN = A0;
// Set to measured board supply in millivolts; 0 deliberately disables temperature.
constexpr uint16_t UNO_VREF_MV = 0;
#else
#error "Select classic ESP32 or Arduino Uno R3; other boards need reviewed ADC settings."
#endif

constexpr uint8_t SAMPLE_COUNT = 16;
uint32_t lastSample = 0;
uint32_t sumMv = 0;
uint8_t count = 0;

void setup() {
  Serial.begin(115200);
#if defined(ARDUINO_ARCH_ESP32)
  analogReadResolution(12);
  analogSetAttenuation(ADC_2_5db); // Set default before the first ADC conversion.
#else
  analogReference(DEFAULT); // Do not connect an external voltage to AREF.
#endif
  Serial.println(F("LM35 display: application window 15..90 C; not a safety monitor."));
}

void loop() {
  const uint32_t now = millis();
  if (now - lastSample < 20) return;
  lastSample = now;
  uint32_t mv;
#if defined(ARDUINO_ARCH_ESP32)
  mv = analogReadMilliVolts(SENSOR_PIN);
#else
  if (UNO_VREF_MV < 4500 || UNO_VREF_MV > 5500) {
    if (now % 1000 < 20) Serial.println(F("CONFIG_REQUIRED: measure VCC and set UNO_VREF_MV."));
    return;
  }
  mv = (uint32_t(analogRead(SENSOR_PIN)) * UNO_VREF_MV + 512) / 1024;
#endif
  // Plausibility window, NOT reliable open-wire or short-circuit detection.
  if (mv < 150 || mv > 900) {
    count = 0; sumMv = 0;
    Serial.print(F("OUTSIDE_DEMO_WINDOW mV=")); Serial.println(mv);
    return;
  }
  sumMv += mv;
  if (++count < SAMPLE_COUNT) return;
  const float averageMv = float(sumMv) / SAMPLE_COUNT;
  Serial.print(F("mV=")); Serial.print(averageMv, 1);
  Serial.print(F(" C=")); Serial.println(averageMv / 10.0f, 1);
  count = 0; sumMv = 0;
}

برنامهٔ اصلی و مثال خام، با Arduino AVR 1.8.8 برای Uno R3 و Arduino-ESP32 3.3.10 برای ESP32 کلاسیک کامپایل شدند. این بررسی نرم‌افزاری با arduino-cli 1.5.1 انجام شد.

این میانگین دقیقاً از چه داده‌ای ساخته می‌شود؟

برنامه وقتی دست‌کم ۲۰ میلی‌ثانیه از نمونهٔ قبلی گذشته باشد یک قرائت می‌گیرد؛ پس از ۱۶ نمونهٔ پذیرفته‌شده، میانگین میلی‌ولت را بر ۱۰ تقسیم می‌کند. اگر حلقه به‌موقع اجرا شود و خطایی نباشد، فاصلهٔ گزارش‌ها حدود ۳۲۰ میلی‌ثانیه است. این زمان‌بندی نرم‌افزاری و میانگین‌گیری است، نه سرعت پاسخ حرارتی قطعه.

پنجرهٔ قابل قبول کد ۱۵۰ تا ۹۰۰ میلی‌ولت، معادل نامی ۱۵ تا ۹۰ درجه، است. این پنجره را برای تمرین انتخاب کرده‌ایم؛ نه محدودهٔ نامی LM35D است و نه تضمین صحت قرائت. مقدار بیرون پنجره با OUTSIDE_DEMO_WINDOW چاپ و جمع و شمارندهٔ نمونه‌ها پاک می‌شود؛ دمای قبلی به‌عنوان دمای تازه نمایش داده نمی‌شود. با این حال، ورودی شناور ممکن است عددی داخل همین پنجره بسازد؛ این کد تشخیص مطمئن قطع سیم ندارد.

مثال خام را برای مقایسهٔ ولتاژ و مقدار ADC به کار ببرید. در ESP32، analogRead و analogReadMilliVolts پشت سر هم دو تبدیل جدا انجام می‌دهند؛ raw و mV یک جفتِ متعلق به یک نمونه نیستند. تفاوت لحظه‌ای آن‌ها را با خطای قطعی تبدیل اشتباه نگیرید.

اختلاف دما را با مرجع و محل نصب بررسی کنید

ابتدا در دمای اتاق آزمایش کنید. LM35 و دماسنج مرجع با دقت معلوم را کنار هم، دور از رگولاتور و مسیر گرم برد بگذارید و برای پایدارشدن صبر کنید. ولتاژ مولتی‌متر، میلی‌ولت برنامه و دمای مرجع را در چند وضعیت پایدار ثبت کنید. بدنهٔ خام ضدآب نیست؛ برای ایجاد نقطهٔ آزمون آن را در آب فرو نبرید. لمس قطعه نیز دمایش را تغییر می‌دهد و آن قرائت لزوماً دمای هوا نیست.

  • مولتی‌متر و برنامه اختلاف دارند: ابتدا مدل برد، پایهٔ ADC، تضعیف و در Uno مرجع اندازه‌گرفته‌شده را کنترل کنید.
  • با تغییر بار برد عدد می‌پرد: تغذیه، بای‌پس، زمین مشترک و مسیر سیم را بررسی کنید؛ با میانگین بزرگ‌تر علت را پنهان نکنید.
  • میلی‌ولت‌ها توافق دارند ولی دما با مرجع فرق دارد: تماس حرارتی، محل نصب، زمان نشست و گرید و خطای سنسور را بررسی کنید.
  • یک اختلاف ثابت دیده می‌شود: پیش از ساختن offset، آن را در چند نقطهٔ پایدار و با مرجع مناسب بررسی کنید؛ اصلاح یک نقطه، شیب و رفتار کل بازه را ثابت نمی‌کند.

این برنامه فقط اندازه‌گیری را نمایش می‌دهد؛ کنترل هیتر، رله یا حفاظت حرارتی مستقل ندارد. اگر رابط دیجیتال را ترجیح می‌دهید، DS18B20 مسیر دیگری است؛ برای دما همراه رطوبت، SHT31 را با نیاز واقعی مقایسه کنید. دیجیتال‌شدن رابط، نیاز به بررسی نصب، خطا و مرجع را حذف نمی‌کند.

مرجع قطعه و پایه‌ها: Texas Instruments، LM35 Rev. H. مرجع تبدیل ADC: مستند رسمی Espressif و منبع هستهٔ Arduino-ESP32 3.3.0؛ مرجع Uno: منبع رسمی AVR 1.8.6. توضیح و مثال از تحریریهٔ LCENJ است و عکس با نام صاحب اثر حفظ شده است.

پرسش و پاسخ مقاله

سوال فنی خود را مطرح کنید

پرسش‌ها و پاسخ‌ها پس از بررسی مدیر منتشر می‌شوند. نویسنده، پیش‌نویس در انتظار بررسی را می‌بیند.

هنوز پرسش تاییدشده‌ای برای این مقاله ثبت نشده است.