دما و رطوبت

آموزش SHT31 با ESP32 و Arduino؛ سیم‌کشی و رفع خطای I2C

برای خواندن SHT31، اتصال I2C و اعتبار پاسخ سنسور هر دو مهم‌اند. مثال ESP32 و Arduino، آدرس‌دهی و کنترل CRC را در کنار عیب‌یابی توضیح می‌دهد.

فهرست مطالب

برای گرفتن دما و رطوبت معتبر از SHT31، پیدا شدن آدرس I2C کافی نیست. حسگر را با تغذیه و سطح منطقی مناسب وصل کنید، فرمان اندازه‌گیری بفرستید، تا پایان تبدیل صبر کنید و هر شش بایت پاسخ را همراه با دو CRC بررسی کنید. مثال مستقیم این درس همین مسیر را در تغذیهٔ ۳٫۳ ولت دنبال می‌کند؛ مثال کتابخانه‌ای هم نشان می‌دهد کدام کارها را کتابخانه انجام می‌دهد.

برد Adafruit SHT31-D با هدر؛ نسخهٔ قدیمی‌تر از مدل STEMMA QT
برد Adafruit SHT31-D با هدر؛ نسخهٔ قدیمی‌تر از مدل STEMMA QT. عکس: lady ada / Adafruit؛ منبع؛ CC BY-SA 3.0؛ بدون تغییر.

تراشه، ماژول و نسخهٔ برد را جدا بشناسیم

مدل مرجع، SHT31-DIS-B در پکیج هشت‌پایهٔ DFN است. صفحهٔ سازنده مشخصات همین تراشه را دارد. برای یک برد آماده، ماژول Adafruit شمارهٔ ۲۸۵۷ مرجع مشخصی است؛ عکس این مقاله نسخهٔ قدیمی‌تر آن با هدر را نشان می‌دهد، نه برد امروزی STEMMA QT. شماتیک و پین‌اوت باید با نسخهٔ بردی که در دست دارید تطبیق داشته باشند.

در بررسی ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، صفحهٔ ایرانی ماژول SHT31 در صنعت بازار در دسترس بود، اما موجودی دقیق، سازنده و تطابق آن با برد Adafruit تأیید نشد. این لینک برای شناسایی گزینهٔ محلی است؛ از نام SHT31، اصالت، نسخهٔ برد یا سازگاری همهٔ پایه‌ها را نتیجه نگیرید.

رطوبت نسبی، دقت و سرعت پاسخ چه معنایی دارند؟

SHT31 دمای خود حسگر و رطوبت نسبی هوای اطرافش را اندازه می‌گیرد. رطوبت نسبی نسبت فشار بخار آب موجود به فشار بخار اشباع در همان دماست که به درصد بیان می‌شود. بنابراین با تغییر دما ممکن است درصد رطوبت تغییر کند، حتی اگر مقدار بخار آب ثابت مانده باشد. این حسگر فشار هوا یا غلظت گاز را اندازه نمی‌گیرد.

در دیتاشیت نسخهٔ ۷، مشخصهٔ تیپیک SHT31 برای رطوبت ±۲ واحد درصد RH و برای دما ±۰٫۲ درجه در بازهٔ صفر تا ۹۰ درجهٔ سلسیوس است. «تیپیک» را تضمین خطای همهٔ قطعات در تمام شرایط ندانید؛ حدود و نمودارهای دقت باید برای شرایط کاربرد خوانده شوند. SHT30 و SHT35 هم‌خانواده‌اند، اما اعداد دقتشان قابل جایگزینی با SHT31 نیست.

مشخصات SHT31 در یک نگاه

مقادیر تیپیک، جایگزین حدود و شرایط دیتاشیت نیستند.

رطوبت نسبیخطای تیپیک: ±2 %RH

بازهٔ اندازه‌گیری: صفر تا ۱۰۰ درصد RH

تکرارپذیری High: 0.08 %RH
دماخطای تیپیک: ±0.2°C

این مشخصهٔ تیپیک مربوط به صفر تا ۹۰ درجه است. بازهٔ اندازه‌گیری: منفی ۴۰ تا مثبت ۱۲۵ درجه.

تکرارپذیری High: 0.04°C
ناحیهٔ عادی کار طولانیدمای ۵ تا ۶۰ درجه و رطوبت ۲۰ تا ۸۰ درصد RH
خلاصهٔ مشخصات بر اساس دیتاشیت Sensirion، نسخهٔ ۷؛ همهٔ اعداد، مشخصهٔ یکسانی مانند دقت مطلق نیستند.

تفکیک‌پذیری یا تعداد رقم اعشار با دقت مطلق فرق دارد. تکرارپذیری هم پراکندگی خواندن‌های پشت‌سرهم در شرایط ثابت است؛ مقادیر تیپیک حالت High، برابر ۰٫۰۸ واحد درصد RH و ۰٫۰۴ درجه است. بازهٔ اندازه‌گیری منفی ۴۰ تا مثبت ۱۲۵ درجه و صفر تا ۱۰۰ درصد RH، به معنی دقت یکسان در تمام این محدوده نیست.

ناحیهٔ عادی توصیه‌شده برای کار طولانی، ۵ تا ۶۰ درجه و ۲۰ تا ۸۰ درصد RH است. ماندن طولانی خارج از این ناحیه، به‌ویژه در رطوبت زیاد، می‌تواند آفست موقت ایجاد کند. زمان پاسخ رطوبتِ ذکرشده در دیتاشیت، حدود ۸ ثانیه برای رسیدن به ۶۳ درصد یک تغییر پله‌ای در ۲۵ درجه و جریان هوای یک متر بر ثانیه است؛ این عدد زمان پاسخ هر محفظه‌ای را تضمین نمی‌کند. زمان تبدیل دیجیتالِ چند میلی‌ثانیه‌ای را با هم‌دما شدن یا رسیدن رطوبت محیط به حسگر اشتباه نگیرید.

اتصال I2C و نقش پایه‌ها

برای ESP32 از ماژول مناسب ۳٫۳ ولت استفاده کنید: تغذیه، زمین مشترک، SDA و SCL لازم‌اند. GPIO21 و GPIO22 مثال رایج در ESP32 کلاسیک‌اند؛ برای S3، C3 یا بردهای دیگر، پایه‌های واقعی را انتخاب و در صورت نیاز در Wire.begin(SDA_PIN, SCL_PIN) تعیین کنید. در Arduino Uno R3، خطوط داده و کلاک به ترتیب A4 و A5 هستند؛ تغذیه و سطح منطقی ماژول باید با باس ۵ ولتی آن سازگار باشند.

رگولاتور روی ماژول الزاماً مبدل سطح منطقی نیست. در مدار ESP32، پول‌آپ SDA و SCL باید به ۳٫۳ ولتِ سازگار متصل باشد. این خطوط با خروجی Open-drain پایین کشیده می‌شوند و پول‌آپ آن‌ها را بالا می‌برد. اگر چند برد پول‌آپ دارند، مقاومت‌ها موازی می‌شوند؛ مثلاً دو مقاومت ۱۰ کیلو‌اهم، معادل ۵ کیلو‌اهم می‌شوند. مقدار نهایی به ظرفیت باس، سرعت و توان پایین کشیدن خط بستگی دارد.

وظیفهٔ پایه‌های SHT3x-DIS و اتصال نمونهٔ ماژول به ESP32
پایه‌های تراشه و اتصال پیشنهادی ماژول؛ خازن 100nF باید نزدیک VDD و VSS تراشه قرار بگیرد. نمای بزرگ نمودار

نمودار، نام و وظیفهٔ پایه‌ها را نشان می‌دهد و نقشهٔ جانمایی پکیج نیست. برای تراشهٔ خام، خازن ۱۰۰ نانوفاراد را نزدیک VDD و VSS بگذارید و پایهٔ R را به VSS وصل کنید. ADDR نباید شناور باشد: سطح پایین آدرس هفت‌بیتی 0x44 و سطح بالا 0x45 را انتخاب می‌کند. ALERT استفاده‌نشده باز می‌ماند. nRESET استفاده‌نشده طبق دیتاشیت می‌تواند باز بماند یا با مقاومت سری حداقل دو کیلو‌اهم به VDD وصل شود؛ سیم‌بندی ماژول آماده ممکن است این اتصالات را از قبل داشته باشد.

اندازه‌گیری را چگونه آغاز کنیم؟

در Single-shot، هر فرمان یک جفت دما و رطوبت می‌سازد. فرمان‌های بدون Clock stretching برای تکرارپذیری High، Medium و Low به ترتیب 0x2400، 0x240B، 0x2416 هستند. معادل‌های دارای Clock stretching به ترتیب 0x2C06، 0x2C0D، 0x2C10 هستند؛ در این روش حسگر می‌تواند SCL را تا پایان تبدیل پایین نگه دارد و کنترلر نیز باید آن را پشتیبانی کند.

مثال مستقیم از High بدون Clock stretching استفاده می‌کند. در ۳٫۳ ولت، بیشینهٔ تبدیل این حالت ۱۵ میلی‌ثانیه است. حد ۱۵ میلی‌ثانیه برای تغذیهٔ ۲٫۴ تا ۵٫۵ ولت آمده؛ بین ۲٫۱۵ و کمتر از ۲٫۴ ولت، حد به ۱۵٫۵ میلی‌ثانیه می‌رسد. اگر داده هنوز آماده نباشد، درخواست خواندن می‌تواند NACK بگیرد. در برنامهٔ واقعی، زمان‌بندی و حاشیهٔ انتظار را بررسی کنید و شکست خواندن را به عدد معتبر تبدیل نکنید.

حالت Periodic به صورت خودکار با نرخ‌های ۰٫۵، ۱، ۲، ۴ یا ۱۰ اندازه‌گیری در ثانیه کار می‌کند و داده با Fetch Data: 0xE000 گرفته می‌شود. فرمان 0x3093 آن را متوقف می‌کند و 0x30A2 فرمان Soft Reset است. نرخ بالاتر را فقط برای نیاز واقعی انتخاب کنید؛ هم انرژی و هم خودگرمایی اهمیت دارند.

از شش بایت تا درجه و درصد رطوبت

ساختار شش بایت داده SHT31 شامل دما و رطوبت و CRC
پاسخ اندازه‌گیری شامل دو بایت دما، CRC دما، دو بایت رطوبت و CRC رطوبت است. نمای بزرگ نمودار

پاسخ به ترتیب شامل دو بایت دما، CRC همان دو بایت، دو بایت رطوبت و CRC آن‌هاست. در هر مقدار، بایت پرارزش اول می‌آید. پس از دریافت کامل و بررسی هر دو CRC، عدد خام ۱۶ بیتیِ بدون علامت را به واحد فیزیکی تبدیل کنید:

temperatureC = -45.0 + 175.0 * rawTemperature / 65535.0;
relativeHumidity = 100.0 * rawHumidity / 65535.0;

در یک مثال محاسباتی، فرض کنید مقدار خام هر دو بخش 0x6666 = 26214 باشد. چون نسبت ۲۶۲۱۴ به ۶۵۵۳۵ برابر ۰٫۴ است، دما از −45 + 175 × 0.4 = 25°C و رطوبت از 100 × 0.4 = 40%RH به دست می‌آید. این دادهٔ آزمایش‌شده نیست. CRC-8 هر جفت با چندجمله‌ای 0x31، مقدار آغازین 0xFF، بدون بازتاب و XOR نهایی صفر محاسبه می‌شود. CRC بعضی خطاهای انتقال را تشخیص می‌دهد؛ درستی محل نصب، دقت یا تازگی محیط اندازه‌گیری را اثبات نمی‌کند.

مثال کتابخانه: API چه کاری انجام می‌دهد؟

مرجع API این بخش، Adafruit SHT31 نسخهٔ 2.2.2 است؛ وابستگی‌های آن را نیز نصب کنید. اتصال مناسب برد و آدرس 0x44 را بررسی و Serial Monitor را روی ۱۱۵۲۰۰ باد تنظیم کنید. نمونه، خطای خواندن را با پیام گزارش می‌کند.

#include <Wire.h>
#include <Adafruit_SHT31.h>

Adafruit_SHT31 sht31 = Adafruit_SHT31();

void setup() {
  Serial.begin(115200);
  Wire.begin();
  if (!sht31.begin(0x44)) {
    Serial.println("SHT31 not found");
    while (true) delay(10);
  }
}

void loop() {
  const float temperature = sht31.readTemperature();
  const float humidity = sht31.readHumidity();

  if (!isnan(temperature) && !isnan(humidity)) {
    Serial.print("T: "); Serial.print(temperature, 2); Serial.print(" C | RH: "); Serial.print(humidity, 2); Serial.println(" %");
  } else {
    Serial.println("Read error");
  }
  delay(2000);
}

در همین نسخه، هر کدام از readTemperature() و readHumidity() یک اندازه‌گیری تازه راه می‌اندازند. بنابراین دو مقدار چاپ‌شدهٔ مثال الزاماً از یک تبدیل مشترک نیستند. اگر یک جفت مربوط به همان تبدیل لازم است، APIِ readBoth(&temperature, &humidity) برای این کار وجود دارد و نتیجهٔ موفقیتش باید بررسی شود. مسیر داخلی کتابخانه پس از فرمان ۲۰ میلی‌ثانیه انتظار می‌کشد و هر دو CRC را کنترل می‌کند. تقریب عددی و گردکردن داخلی آن هم ممکن است خروجی را در رقم‌های پایانی با رابطهٔ مستقیم کمی متفاوت کند؛ این تفاوت شاهد خطای دقت حسگر نیست.

مثال مستقیم ESP32 با Wire

این نمونه برای حسگر با تغذیهٔ ۳٫۳ ولت است. فرمان 0x2400 را می‌فرستد، درخواست ۱۵ میلی‌ثانیه تأخیر می‌کند و فقط پس از دریافت شش بایت و قبولی دو CRC، خروجی را معتبر می‌داند. در شاخهٔ شکست، متغیرها به‌عنوان دمای تازه چاپ نمی‌شوند. پایه‌های I2C را برای برد واقعی تنظیم کنید.

#include <Wire.h>

constexpr uint8_t SHT31_ADDRESS = 0x44;

uint8_t crc8(const uint8_t *data, size_t len) {
  uint8_t crc = 0xFF;
  for (size_t i = 0; i < len; ++i) {
    crc ^= data[i];
    for (uint8_t bit = 0; bit < 8; ++bit)
      crc = (crc & 0x80) ? (crc << 1) ^ 0x31 : (crc << 1);
  }
  return crc;
}

bool readSHT31(float &t, float &rh) {
  Wire.beginTransmission(SHT31_ADDRESS);
  Wire.write(0x24);
  Wire.write(0x00);
  if (Wire.endTransmission() != 0) return false;

  delay(15);
  if (Wire.requestFrom(SHT31_ADDRESS, (uint8_t)6) != 6) return false;
  uint8_t data[6];
  for (uint8_t &byte : data) byte = Wire.read();
  if (crc8(data, 2) != data[2] || crc8(data + 3, 2) != data[5]) return false;

  const uint16_t rawT = (uint16_t(data[0]) << 8) | data[1];
  const uint16_t rawRH = (uint16_t(data[3]) << 8) | data[4];
  t = -45.0f + 175.0f * rawT / 65535.0f;
  rh = 100.0f * rawRH / 65535.0f;
  return true;
}

void setup() {
  Serial.begin(115200);
  Wire.begin();
}

void loop() {
  float temperature, humidity;
  if (readSHT31(temperature, humidity)) {
    Serial.print("T: "); Serial.print(temperature, 2); Serial.print(" C | RH: "); Serial.print(humidity, 2); Serial.println(" %");
  } else {
    Serial.println("I2C or CRC error");
  }
  delay(2000);
}

فایل مثال‌های Arduino و ESP32، نسخهٔ ۲۰۲۶/۱۰/۱۷ حفظ شده است. این کد نقطهٔ شروع آموزشی است؛ سیاست بازیابی باس، ثبت زمان نمونه و جلوگیری از نمایش آخرین مقدار به‌عنوان دادهٔ تازه باید متناسب با محصول طراحی شود.

نصب و گرم‌کن چگونه روی نتیجه اثر می‌گذارند؟

حسگر را از پردازنده، رگولاتور، نمایشگر و مسیرهای گرم دور کنید و اجازه دهید هوای موردنظر به دهانهٔ حسگر برسد. محفظهٔ بسته می‌تواند پاسخ را کند و گرمای برد را محبوس کند. آلودگی، بخار حلال، چسب و تماس مستقیم قطرهٔ آب نیز باید در طراحی مکانیکی و دستور نگهداری بررسی شوند.

در بخش 4.10 دیتاشیت، گرم‌کن داخلی برای بررسی معقول بودن پاسخ معرفی شده است. روشن کردن آن دمای حسگر را بالا می‌برد؛ نتیجه در این حالت دمای دست‌نخوردهٔ محیط نیست. آن را درمان عمومی میعان، جایگزین محفظهٔ درست یا حالت دائمی اندازه‌گیری فرض نکنید.

  • حسگر پیدا نمی‌شود: ابتدا تغذیه، زمین، جابه‌جایی SDA/SCL، پول‌آپ و آدرس را بررسی کنید. پاسخ اسکنر فقط پاسخ به آدرس را نشان می‌دهد.
  • دما همیشه زیاد است: گرمای برد، فاصله از منبع حرارت، وضعیت گرم‌کن و نرخ اندازه‌گیری را جدا بررسی کنید.
  • رطوبت کند یا نامعمول است: تهویه، میعان، آلودگی و شرایط مقایسه با مرجع را بررسی کنید؛ با یک آفست، علت نامعلوم را پنهان نکنید.
  • خطاها تصادفی‌اند: CRC، بای‌پس تغذیه، طول کابل، پول‌آپ و شکل موج باس را بررسی کنید. پیش از میانگین‌گیری، دادهٔ نامعتبر را کنار بگذارید.

برای اختلاف با مرجع، دو حسگر را در شرایط نزدیک بگذارید، تا پایدار شدن صبر کنید و محل و شرایط را ثبت کنید. راهنمای عیب‌یابی I2C در ESP32، خطاهای مقدار حسگر و دقت و رزولوشن هر کدام بخش متفاوتی از مسئله را توضیح می‌دهند.

منابع و ادامهٔ یادگیری

دیتاشیت SHT3x-DIS، نسخهٔ ۷، دسامبر ۲۰۲۲ مرجع مشخصات، پایه‌ها، فرمان‌ها و تبدیل داده است. رفتار API با کد منبع نسخهٔ 2.2.2 کتابخانه تطبیق داده شد.

برای اندازه‌گیری فقط دما، DS18B20 و رابط 1-Wire گزینهٔ متفاوتی است. BME280 علاوه بر دما و رطوبت، فشار را نیز می‌سنجد؛ انتخاب باید از نیاز اندازه‌گیری شروع شود. مسیر آموزش دما و رطوبت و مرکز آموزش سنسورها راه ادامه را نشان می‌دهند.

پرسش و پاسخ مقاله

سوال فنی خود را مطرح کنید

پرسش‌ها و پاسخ‌ها پس از بررسی مدیر منتشر می‌شوند. نویسنده، پیش‌نویس در انتظار بررسی را می‌بیند.

هنوز پرسش تاییدشده‌ای برای این مقاله ثبت نشده است.