دما و رطوبت

آموزش DS18B20 با ESP32 و Arduino؛ سیم‌کشی و خطای ۸۵ درجه

خواندن دمای DS18B20 به سیم‌کشی درست و انتظار برای پایان تبدیل نیاز دارد. مثال‌های ESP32 و Arduino علت خطاهای ۸۵ و منفی ۱۲۷ درجه را هم بررسی می‌کنند.

فهرست مطالب

برای راه‌اندازی DS18B20 با ESP32، ابتدا از اتصال سه‌سیمه استفاده کنید: تغذیه به ۳٫۳ ولت، زمین مشترک و خط داده همراه با مقاومت پول‌آپ به ۳٫۳ ولت. برنامه باید اندازه‌گیری را آغاز کند، تا پایان تبدیل منتظر بماند و سپس نتیجهٔ معتبر را بخواند. در تنظیم ۱۲ بیت، این تبدیل حداکثر ۷۵۰ میلی‌ثانیه طول می‌کشد. در ادامه، علت این اتصال و ترتیب برنامه را قدم‌به‌قدم بررسی می‌کنیم.

پروب دمای معرفی‌شده به‌عنوان DS18B20 در منبع تصویر
پروب دمای معرفی‌شده به‌عنوان DS18B20 در منبع تصویر. عکس: Leonardo Postay؛ منبع؛ CC BY-SA 4.0؛ بدون تغییر.

قطعهٔ مناسب این اتصال را بشناسیم

مدار این درس برای DS18B20 در پکیج سه‌پایهٔ TO-92 است. صفحهٔ رسمی سازنده مدل‌ها و مستندات آن را مشخص می‌کند. در بررسی ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، صفحهٔ DS18B20 در آترین الکترونیک پکیج TO-92 و موجودی ۳ عدد را نشان می‌داد؛ این مشاهده تضمین موجودی بعدی یا اصالت قطعه نیست. عکس این صفحه یک پروب فلزی را نشان می‌دهد. رنگ سیم، ترتیب اتصال و آب‌بندی چنین پروبی باید از مشخصات همان سازندهٔ پروب معلوم شود؛ آن را از عکس یا ترتیب پایه‌های TO-92 نتیجه نگیرید.

حسگر چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟

DS18B20 دمای خود تراشه را اندازه می‌گیرد و عدد آن را از طریق رابط دیجیتال 1-Wire می‌فرستد. «یک سیم» به خط داده اشاره دارد؛ اتصال زمین نیز لازم است و در روش سه‌سیمه، سیم تغذیه هم داریم. هر قطعه یک شناسهٔ ROM به طول ۶۴ بیت دارد تا چند حسگر بتوانند یک خط دادهٔ مشترک داشته باشند و جداگانه انتخاب شوند.

بازهٔ اندازه‌گیری تراشه منفی ۵۵ تا مثبت ۱۲۵ درجهٔ سلسیوس است. مشخصهٔ خطای ±۰٫۵ درجه در دیتاشیت به بازهٔ منفی ۱۰ تا مثبت ۸۵ درجه مربوط است؛ این عدد را به کل بازه تعمیم ندهید. دیجیتال بودن خروجی، خطای سیم‌کشی را حذف نمی‌کند: افت تغذیه، ظرفیت کابل یا نویز می‌تواند ارتباط را خراب کند. همچنین تراشه تا وقتی با محیط هم‌دما نشده، الزاماً دمای محیط را نشان نمی‌دهد.

پایه‌ها و اتصال سه‌سیمه

در DS18B20 با پکیج TO-92، اگر سطح تخت بدنه رو به شما و پایه‌ها رو به پایین باشند، از چپ به راست پایهٔ ۱ زمین یا GND، پایهٔ ۲ داده یا DQ و پایهٔ ۳ تغذیه یا VDD است. پیش از اتصال، شکل پکیج در دیتاشیت را با قطعهٔ واقعی تطبیق دهید. این ترتیب برای پکیج‌های دیگر یا رنگ سیم پروب قابل استفاده نیست.

  • ESP32: پایهٔ VDD حسگر به ۳٫۳ ولت، GND به زمین برد و DQ به GPIO4 متصل می‌شود، به شرط آنکه این پایه در برد واقعی آزاد و مناسب باشد. یک مقاومت ۴٫۷ کیلو‌اهم بین DQ و ۳٫۳ ولت بگذارید.
  • Arduino Uno: در مثال این صفحه، VDD به ۵ ولت، GND به زمین و DQ به پایهٔ D2 وصل می‌شود. مقاومت ۴٫۷ کیلو‌اهم در این مدار بین DQ و ۵ ولت است. پول‌آپ ۵ ولتی Uno را به ورودی ESP32 منتقل نکنید.

پول‌آپ، مقاومت متصل به تغذیه است که خط داده را هنگام آزاد بودن در سطح بالا نگه می‌دارد. حسگر و میکروکنترلر برای ارسال صفر، خط را پایین می‌کشند. مقدار ۴٫۷ کیلو‌اهم نقطهٔ شروع برای یک حسگر و سیم کوتاه است؛ برای کابل بلند یا چند حسگر، ظرفیت باس، توپولوژی، زمین مشترک، بای‌پس تغذیه و شکل موج باید بررسی شوند. یک طول کابل را برای همهٔ مدارها تضمین نکنید.

چرا تغذیهٔ پارازیتی به مدار دیگری نیاز دارد؟

در اتصال سه‌سیمه، VDD از منبع تغذیه انرژی می‌گیرد. در حالت پارازیتی، VDD طبق دیتاشیت به زمین وصل می‌شود و حسگر انرژی را از خط داده می‌گیرد. هنگام تبدیل دما و کپی تنظیمات به EEPROM، باید پول‌آپ قوی مناسب فراهم شود؛ مقاومت معمولی ممکن است جریان کافی ندهد و در این مدت نمی‌توان آزادانه از همان باس استفاده کرد.

مثال غیرمسدودکنندهٔ این درس فقط برای تغذیهٔ خارجی سه‌سیمه است. حذف سیم VDD یا وصل کردن آن به زمین، این مثال را به درایور کامل تغذیهٔ پارازیتی تبدیل نمی‌کند.

تفکیک‌پذیری، زمان تبدیل و معنی عدد دما

تفکیک‌پذیری مشخص می‌کند کوچک‌ترین گام عدد خروجی چقدر است. زمان‌های زیر حداکثر زمان تبدیل در دیتاشیت هستند:

  • ۹ بیت: گام ۰٫۵ درجه و زمان ۹۳٫۷۵ میلی‌ثانیه.
  • ۱۰ بیت: گام ۰٫۲۵ درجه و زمان ۱۸۷٫۵ میلی‌ثانیه.
  • ۱۱ بیت: گام ۰٫۱۲۵ درجه و زمان ۳۷۵ میلی‌ثانیه.
  • ۱۲ بیت: گام ۰٫۰۶۲۵ درجه و زمان ۷۵۰ میلی‌ثانیه.

برای نمونه، فرض کنید پس از یک تبدیل معتبر در تنظیم ۱۲ بیت، دو بایت دما به ترتیب 91 01 باشند. بایت کم‌ارزش اول آمده است؛ عدد ۱۶ بیتی 0x0191 برابر ۴۰۱ می‌شود و دما از 401 ÷ 16 = 25.0625°C به دست می‌آید. برای دمای منفی باید عدد را با علامت و به روش مکمل دو تفسیر کرد. این قالب رجیستر حسگر است؛ مقدار داخلی کتابخانه الزاماً همین مقیاس را ندارد.

کتابخانه تبدیل به سلسیوس را انجام می‌دهد. چاپ دو رقم اعشار در مثال، دقت ±۰٫۰۱ درجه ایجاد نمی‌کند. انتخاب ۱۲ بیت هم مشخصهٔ خطای مطلق حسگر را بهتر نمی‌کند. اگر تازه‌سازی سریع‌تر لازم دارید، ابتدا گام عددی موردنیاز کاربرد را تعیین کنید و سپس رزولوشن را انتخاب کنید.

تبادل روی 1-Wire چگونه پیش می‌رود؟

میکروکنترلر ابتدا پالس Reset می‌فرستد و پاسخ Presence حسگر را بررسی می‌کند. سپس یک قطعه را با آدرسش انتخاب می‌کند، یا برای فرمان مناسب به همه خطاب می‌کند. در سرعت استاندارد، Reset پایین حداقل ۴۸۰ میکروثانیه، هر اسلات حداقل ۶۰ میکروثانیه و زمان بازیابی میان اسلات‌ها حداقل یک میکروثانیه است. این سه عدد، مشخصات کامل درایور نیستند؛ محل نمونه‌برداری و بقیهٔ حدود زمانی نیز در دیتاشیت تعریف شده‌اند. در برنامهٔ معمول از کتابخانه استفاده کنید.

  • Search ROM — F0h: کشف شناسه‌های روی باس.
  • Match ROM — 55h: انتخاب یک شناسهٔ ۶۴ بیتی.
  • Skip ROM — CCh: حذف مرحلهٔ انتخاب آدرس؛ فقط با فرمان بعدی و تعداد حسگرهای سازگار استفاده شود.
  • Convert T — 44h: آغاز اندازه‌گیری و تبدیل دما.
  • Read Scratchpad — BEh: خواندن حافظهٔ موقت شامل دما، تنظیمات و CRC.
  • Write Scratchpad — 4Eh: نوشتن حدود هشدار و تنظیم رزولوشن.
  • Read Power Supply — B4h: تشخیص روش تغذیه.
  • Alarm Search — ECh: جست‌وجوی حسگرهای دارای وضعیت هشدار دما.

در باس چندحسگره می‌توان تبدیل را هم‌زمان برای همه آغاز کرد، اما برای خواندن Scratchpad باید هر بار یک آدرس انتخاب شود؛ چند حسگر نباید هم‌زمان دادهٔ متفاوت روی یک خط بفرستند. آدرس هر حسگر را به محل نصبش نسبت دهید. اندیس صفرِ جست‌وجو، شناسهٔ پایدارِ «حسگر اتاق» نیست.

مثال Arduino Uno: ابتدا یک خواندن ساده

برای دنبال کردن API این مثال، مرجع بررسی‌شده DallasTemperature با تگ v4.0.5 و OneWire با تگ v2.3.8 است؛ این تعیین مرجع، ادعای جدیدترین نسخه یا نتیجهٔ compilation نیست. کتابخانه‌ها را با نسخهٔ مشخص نصب کنید، اتصال Uno بالا را بسازید و Serial Monitor را روی ۱۱۵۲۰۰ باد بگذارید. در این مثال، درخواست دما تا پایان تبدیل منتظر می‌ماند و سپس خواندن انجام می‌شود.

#include <OneWire.h>
#include <DallasTemperature.h>

#define ONE_WIRE_BUS 2
OneWire oneWire(ONE_WIRE_BUS);
DallasTemperature sensors(&oneWire);

void setup() {
  Serial.begin(115200);
  sensors.begin();
  sensors.setResolution(12);
  Serial.print("Sensors: "); Serial.println(sensors.getDeviceCount());
}

void loop() {
  sensors.requestTemperatures();
  float c = sensors.getTempCByIndex(0);
  if (c == DEVICE_DISCONNECTED_C) {
    Serial.println("Sensor disconnected");
  } else {
    Serial.print("Temperature: "); Serial.print(c, 2); Serial.println(" C");
  }
  delay(1000);
}

پیام Sensor disconnected در این کد نام سادهٔ یک شاخهٔ خطاست. در نسخهٔ بررسی‌شده، پیدا نشدن آدرس یا نامعتبر بودن خواندن Scratchpad، از جمله CRC نامعتبر، می‌تواند نتیجهٔ DEVICE_DISCONNECTED_C بدهد. بنابراین خود پیام ثابت نمی‌کند سیم حسگر قطع شده است. چنین نتیجه‌ای را دما حساب نکنید.

مثال ESP32: منتظر تبدیل بمانیم، بدون توقف طولانی حلقه

در اتصال سه‌سیمه، setWaitForConversion(false) انتظار طولانی تبدیل را از فراخوانی درخواست حذف می‌کند. برنامه زمان شروع را نگه می‌دارد و پس از گذشت ۷۵۰ میلی‌ثانیه، نتیجه را می‌خواند. در این فاصله کارهای دیگر حلقه می‌توانند اجرا شوند؛ خود تبادل 1-Wire همچنان زمان می‌برد و این برنامه تضمین زمان‌بندی سخت‌گیرانه نیست. GPIO4 را با پین‌اوت و مصرف‌کننده‌های برد واقعی بررسی کنید.

#include <OneWire.h>
#include <DallasTemperature.h>

constexpr uint8_t ONE_WIRE_BUS = 4;
OneWire oneWire(ONE_WIRE_BUS);
DallasTemperature sensors(&oneWire);
uint32_t conversionStarted = 0;
bool converting = false;

void setup() {
  Serial.begin(115200);
  sensors.begin();
  sensors.setResolution(12);
  sensors.setWaitForConversion(false);
}

void loop() {
  if (!converting) {
    sensors.requestTemperatures();
    conversionStarted = millis();
    converting = true;
  }
  if (converting && millis() - conversionStarted >= 750) {
    float c = sensors.getTempCByIndex(0);
    if (c == DEVICE_DISCONNECTED_C) {
      Serial.println("Sensor disconnected");
    } else {
      Serial.print("Temperature: "); Serial.print(c, 2); Serial.println(" C");
    }
    converting = false;
  }
  // WiFi, UI and other tasks can run here.
}

این مثال تک‌حسگره، در هر دور پس از خواندن دوباره اندازه‌گیری را آغاز می‌کند و دورهٔ دقیق یک‌ثانیه‌ای نمی‌سازد. برای چند حسگر از آدرس ROM استفاده کنید. فایل مثال‌های Arduino و ESP32، نسخهٔ ۲۰۲۶/۱۰/۱۷ حفظ شده است؛ عنوان یا تاریخ فایل، شاهد ساخت یا آزمون سخت‌افزار نیست.

نتیجهٔ نامعتبر را از دمای واقعی جدا کنیم

  • منفی ۱۲۷ درجه: کد خطای کتابخانه است و در محدودهٔ اندازه‌گیری DS18B20 قرار ندارد. ابتدا آدرس، پایه، تغذیه، پول‌آپ و کیفیت ارتباط را بررسی کنید؛ علت را فقط از این عدد قطعی ندانید.
  • ۸۵ درجه: مقدار رجیستر دما پس از روشن‌شدن است. تکرار غیرمنتظرهٔ آن، بررسی پایان تبدیل و تغذیه را لازم می‌کند. خود ۸۵ درجه می‌تواند اندازه‌گیری واقعی باشد؛ تنها بر اساس برابر بودن عدد آن را رد نکنید.
  • خطای CRC یا قطع‌و‌وصل: CRC امکان تشخیص بعضی خطاهای انتقال را می‌دهد، نه اثبات درست بودن دما یا تازگی تبدیل. در نسخهٔ بررسی‌شده، مسیر خواندن کتابخانه CRC را کنترل می‌کند. خواندن نامعتبر را وارد میانگین نکنید؛ با یک حسگر و سیم کوتاه شروع و سپس سیم‌کشی واقعی را اضافه کنید.
  • اختلاف پایدار با مرجع: به هر دو حسگر زمان کافی برای هم‌دما شدن بدهید و محل قرارگیری، تماس حرارتی و شرایط مرجع را ثبت کنید. پیش از روشن شدن علت، آفست نرم‌افزاری را راه‌حل قطعی فرض نکنید.

برای ادامه، تفاوت دقت، رزولوشن و کالیبراسیون و عیب‌یابی مقدار اشتباه حسگر را بخوانید. اگر اندازه‌گیری رطوبت هم لازم دارید، درس SHT31 مسئلهٔ دیگری را پوشش می‌دهد.

منابع و محدودهٔ بررسی

دیتاشیت DS18B20، ویرایش ۶، ژوئیهٔ ۲۰۱۹ مرجع پایه‌ها، بازه‌ها، قالب داده و زمان‌بندی است. رفتار API و خطا با DallasTemperature v4.0.5 و مشخصات نسخهٔ OneWire v2.3.8 تطبیق داده شد. برای نسخه‌های دیگر، رفتار و کدهای خطا را دوباره بررسی کنید.

مرکز آموزش سنسورها و مسیر دما و رطوبت درس‌های مرتبط را گرد آورده‌اند.

پرسش و پاسخ مقاله

سوال فنی خود را مطرح کنید

پرسش‌ها و پاسخ‌ها پس از بررسی مدیر منتشر می‌شوند. نویسنده، پیش‌نویس در انتظار بررسی را می‌بیند.

هنوز پرسش تاییدشده‌ای برای این مقاله ثبت نشده است.