نور

سنسور LDR چیست؟ مدار تقسیم ولتاژ و راه‌اندازی با STM32

با تغییر نور، مقاومت LDR عوض می‌شود. یک تقسیم ولتاژ این تغییر را به ورودی ADC تبدیل می‌کند؛ مثال STM32 انتخاب مقاومت و محدودیت خواندن را نشان می‌دهد.

فهرست مطالب

LDR یا مقاومت وابسته به نور، دو پایهٔ بدون قطب دارد و با بیشتر شدن نور، مقاومتش کاهش می‌یابد. برای خواندن آن با STM32، یک تقسیم ولتاژ ۳٫۳ ولتی بسازید و ولتاژ گره میانی را به ورودی مناسب ADC بدهید. با اتصال توضیح‌داده‌شده در این درس، نور بیشتر عدد ADC را بالاتر می‌برد. این مدار روشنایی نسبی را نشان می‌دهد؛ بدون کالیبراسیون، خروجی آن لوکس نیست.

سطح حساس به نور یک LDR؛ شمارهٔ مدل از تصویر مشخص نیست
سطح حساس به نور یک LDR؛ مدل آن از تصویر مشخص نیست. عکس: © Raimond Spekking / CC BY-SA 4.0؛ از Wikimedia Commons.

قطعهٔ واقعی و مشخصاتش را بشناسیم

یک LDR خام، رابط I2C یا SPI و خروجی دیجیتال ندارد؛ خودش یک مقاومت متغیر با نور است. اگر ماژولی خروجی صفر و یک دارد، احتمالاً مدار دیگری مانند مقایسه‌گر به آن افزوده شده است. نامی مانند GL5528 نیز بدون سازنده و دیتاشیت همان قطعه، همهٔ حدود مقاومت، زمان پاسخ و مواد سازنده را مشخص نمی‌کند. از ظاهر عکس این صفحه هم نمی‌توان شمارهٔ قطعه را تعیین کرد.

برای نمونه‌ای با مرجع مشخص، PDV-P8103 از Advanced Photonix یک مقاومت نوری دوپایه است و صفحهٔ مستقیم همان مدل در DigiKey وجود دارد. این مدل با GL5528 یکسان نیست. در بررسی ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، صفحهٔ ایرانی با سازنده و مدل دقیق قابل تطبیق برای PDV-P8103 پیدا نشد؛ موجودی آن در ایران تأیید نشده است. مقادیر محاسبات بعدی فرض آموزشی‌اند، نه مشخصات این مدل یا قطعهٔ عکس.

برای انتخاب، مقاومت در روشنایی و منبع نور مشخص، مقاومت تاریکی همراه با مدت تاریک ماندن، پاسخ زمانی، حساسیت طیفی و حدود توان، ولتاژ و دما را بخوانید. تغییر مقاومت با نور خطی نیست و دو منبع نور متفاوت می‌توانند پاسخ یکسانی ایجاد نکنند. برای تشخیص روز و شب مناسب است؛ برای پالس نوری سریع، فوتودیود یا فوتوترانزیستور با مدار مناسب را بررسی کنید.

چرا تقسیم ولتاژ لازم است؟

ADC ولتاژ را به عدد تبدیل می‌کند، نه مقاومت را. در این مدار، یک پایهٔ LDR به ۳٫۳ ولت و پایهٔ دیگرش به VOUT وصل می‌شود. مقاومت ثابت R1 از VOUT به زمین می‌رود. VOUT به ورودی ADC و زمین تغذیه به زمین میکروکنترلر متصل می‌شود. پایه‌ای مانند PA0 فقط وقتی انتخاب مناسبی است که مدل و برد واقعی آن را به ADC موردنظر متصل کرده باشند.

با نور بیشتر، VOUT افزایش می‌یابد؛ C1 اختیاری است.LDR بین ۳٫۳ ولت و VOUT است. R1 و خازن اختیاری C1 هر دو از VOUT به زمین وصل‌اند. ورودی ADC ولتاژ VOUT را می‌خواند. 3.3 VLDRVOUTADCR110 kΩC1100 nFoptionalGNDDiagram: LCENJ
تقسیم ولتاژ ۳٫۳ ولتی؛ C1 اختیاری است و از VOUT به زمین وصل می‌شود. شماتیک: LCENJ.

با صرف‌نظر از بارگذاری ورودی، رابطهٔ مدار چنین است:

VOUT = VCC × R1 / (RLDR + R1)

چون R1 پایین مدار است، کم شدن مقاومت LDR سهم بیشتری از ولتاژ تغذیه را روی R1 می‌اندازد و VOUT بالا می‌رود. با جابه‌جا کردن LDR و R1، جهت تغییر برعکس می‌شود. به همین علت برنامهٔ یک مدار را بدون دیدن سیم‌کشی به مدار دیگر منتقل نکنید.

فرض کنید VCC برابر ۳٫۳ ولت و R1 برابر ۱۰ کیلو‌اهم باشد. اگر مقاومت LDR ده کیلو‌اهم شود، VOUT برابر ۱٫۶۵ ولت است. اگر با نور بیشتر به دو کیلو‌اهم برسد، VOUT به ۲٫۷۵ ولت می‌رسد. برای یک ADC ایده‌آل ۱۲ بیتی با مرجع ۳٫۳ ولت، این دو ولتاژ تقریباً به عددهای ۲۰۴۸ و ۳۴۱۳ در بازهٔ صفر تا ۴۰۹۵ مربوط‌اند. خطای مرجع و ADC در این محاسبه لحاظ نشده است؛ هیچ‌کدام از این عددها شدت نور اندازه‌گیری‌شده یا لوکس نیستند.

مقاومت ثابت را برای نقطهٔ کار انتخاب کنیم

۱۰ کیلو‌اهم یک مقدار شروع است. ابتدا مقاومت LDR را نزدیک نوری که می‌خواهید مدار در آن تغییر وضعیت دهد اندازه بگیرید. انتخاب R1 نزدیک همان مقاومت، گره را نزدیک نصف تغذیه می‌برد و برای بررسی تغییرهای اطراف آن نقطه مفید است. مقدار بزرگ‌تر مانند ۴۷ کیلو‌اهم می‌تواند برای مقاومت‌های بالاتر LDR مناسب‌تر باشد، اما لزوماً همهٔ بازه‌ها را حساس‌تر نمی‌کند.

مثلاً برای LDR ده کیلو‌اهمی، تغییر R1 از ۱۰ به ۴۷ کیلو‌اهم، VOUT را از ۱٫۶۵ به حدود ۲٫۷۲ ولت می‌برد. حالا فضای کمتری تا سقف ۳٫۳ ولت باقی است. پس پیش از انتخاب مقاومت، روشن‌ترین و تاریک‌ترین شرایط واقعی را بررسی کنید؛ خروجی نزدیک ریل می‌تواند تغییرهای بعدی را خوب نشان ندهد.

ADC و خازن اختیاری چه اثری دارند؟

ورودی ADC هنگام نمونه‌برداری یک خازن داخلی را شارژ می‌کند. اگر منبع مقاومت زیادی داشته باشد و زمان نمونه‌برداری کوتاه باشد، ولتاژ درست روی این خازن نمی‌نشیند. مقاومت معادل دیده‌شده از گره تقسیم، تقریباً موازیِ R1 و RLDR است: برای دو مقاومت ده کیلو‌اهمی، این مقدار پنج کیلو‌اهم می‌شود. زمان نمونه‌برداری را با مشخصات ADC مدل واقعی تطبیق دهید؛ بزرگ‌تر کردن مقاومت‌ها هزینهٔ زمانی هم دارد.

در شماتیک، C1 برابر ۱۰۰ نانوفاراد و اختیاری است. این خازن از VOUT به زمین، همراه مقاومت معادل تقسیم یک فیلتر می‌سازد. با مقاومت معادل پنج کیلو‌اهم، ثابت زمانی آن از 5000 Ω × 100 nF = 0.5 ms به دست می‌آید. خروجی پس از یک تغییر ناگهانی فوراً پایدار نمی‌شود؛ زمان انتظار را با خطای مجاز انتخاب کنید. این ثابت زمانیِ بیرونی، همان تنظیم زمان نمونه‌برداری خازن داخلی ADC نیست.

برای کاهش خطا، زمان نمونه‌برداری را بیشتر کنید، امپدانس منبع را پایین بیاورید یا در صورت نیاز از بافر مناسب استفاده کنید. بافر هم باید برای تغذیه و محدودهٔ ولتاژ موردنظر مناسب باشد. درس اثر مقاومت منبع بر ورودی ADC این موضوع را بیشتر توضیح می‌دهد. تقسیم را با پنج ولت تغذیه نکنید و ایمن بودن خروجی برای ADC با محدودهٔ ۳٫۳ ولت را فرض نکنید.

قطعه‌کد STM32 چه چیزی را تحویل می‌دهد؟

این تابع یک قطعه‌کد ادغام در پروژهٔ HAL است، نه پروژهٔ کامل برای همهٔ STM32ها. پیش از استفاده، ADC1 با نام hadc1، یک کانال مناسب، وضوح ۱۲ بیت، زمان نمونه‌برداری و راه‌اندازی اولیه را برای برد واقعی تنظیم کنید. ADC باید در اختیار همین مسیر خواندن باشد؛ آن را هم‌زمان با کاربر دیگری یا تنظیم DMA ناسازگار اجرا نکنید. مرجع API بررسی‌شده، درایور HAL خانوادهٔ STM32F4 با تگ v1.8.5 است.

#define LDR_SAMPLES 16U
/* Snippet: provide hadc1 configured by CubeMX for your exact STM32. */
static HAL_StatusTypeDef ldr_read_adc_average(uint32_t *out)
{
    if (out == NULL) return HAL_ERROR;
    uint32_t sum = 0;
    for (uint32_t i = 0; i < LDR_SAMPLES; ++i) {
        HAL_StatusTypeDef status = HAL_ADC_Start(&hadc1);
        if (status != HAL_OK) return status;
        status = HAL_ADC_PollForConversion(&hadc1, 20);
        if (status != HAL_OK) { HAL_ADC_Stop(&hadc1); return status; }
        sum += HAL_ADC_GetValue(&hadc1);
        status = HAL_ADC_Stop(&hadc1);
        if (status != HAL_OK) return status;
    }
    *out = sum / LDR_SAMPLES;
    return HAL_OK;
}
/* Usage: uint32_t value;
   if (ldr_read_adc_average(&value) == HAL_OK) { use valid value; }
   else { report ADC error; do not show stale/zero data as a new sample; } */

تابع ۱۶ بار تبدیل را آغاز می‌کند، منتظر نتیجه می‌ماند، عدد را می‌خواند و ADC را متوقف می‌کند. فقط پس از موفقیت همهٔ مراحل، میانگین را در out می‌نویسد. آرگومان ۲۰ در Poll، مهلت انتظار بر حسب میلی‌ثانیه است، نه فاصلهٔ نمونه‌ها. تابع مسدودکننده است و نرخ نمونه‌برداری ثابتی تعیین نمی‌کند.

اگر Poll شکست بخورد، همان خطا بازگردانده می‌شود؛ در آن شاخه توقف ADC درخواست می‌شود، اما نتیجهٔ آن جدا گزارش نمی‌شود. فراخواننده باید HAL_OK را بررسی کند و هنگام خطا، متغیر قبلی یا صفر را نمونهٔ تازه حساب نکند. میانگین‌گیری می‌تواند بعضی نوسان‌ها را کم کند؛ اشباع، خطای ثابت یا کالیبراسیون لوکس را اصلاح نمی‌کند. فایل قطعه‌کد و راهنمای ادغام در CubeMX حفظ شده است؛ این راهنمای دانلود فارسی است.

آستانه را از مدار و نور واقعی تعیین کنیم

یک آستانهٔ ثابت برای همهٔ LDRها وجود ندارد. اگر هدف روشن کردن چراغ در تاریکی است، در همین آرایش، تاریکی عدد ADC را پایین می‌آورد. برای جلوگیری از چشمک‌زدن نزدیک مرز، دو آستانه انتخاب کنید: مثلاً روشن شدن زیر ۱۸۰۰ و خاموش شدن بالای ۲۲۰۰، با حفظ حالت قبلی بین آن دو. این عددها صرفاً مثال ۱۲ بیتی‌اند و باید با قطعه، نور و نیاز واقعی تعیین شوند. درس هیسترزیس در هشدار حسگر منطق این فاصله را توضیح می‌دهد.

اگر چراغ کنترل‌شده مستقیماً روی LDR نور بیندازد، مدار نور خودش را هم می‌سنجد و ممکن است رفتار رفت‌وبرگشتی بسازد. جانمایی و پوشش نوری را همراه نرم‌افزار بررسی کنید. فیلتر دادهٔ حسگر برای نویز مفید است؛ جای حل بازخورد نوری یا اشباع را نمی‌گیرد.

تمرین را به ترتیب انجام دهیم

  1. با تغذیهٔ قطع و LDR جدا از مسیرهای موازی، مقاومت آن را در تاریکی، نور اتاق و یک منبع نور تکرارپذیر اندازه بگیرید.
  2. تقسیم ۳٫۳ ولتی با R1 ده کیلو‌اهم را ببندید. ابتدا VOUT را با مولتی‌متر و سپس با ADC بخوانید؛ زمین و ورودی مجاز را پیش از اتصال بررسی کنید.
  3. با حفظ منبع نور و موقعیت، R1 را به ۴۷ کیلو‌اهم تغییر دهید و ولتاژ، عدد ADC و نزدیک شدن به ریل را ثبت کنید.
  4. اگر خازن اختیاری را اضافه کردید، تغییر سرعت پاسخ را نیز بررسی کنید. سپس آستانه‌های وصل و قطع را تعیین کنید.

این‌ها آزمایش‌های پیشنهادی‌اند و نتیجهٔ ساخت LCENJ نیستند. اگر خروجی لوکس لازم دارید، درس BH1750 مسیر یک حسگر دیجیتال روشنایی را توضیح می‌دهد؛ مشخصات و شرایط نصب آن هم باید رعایت شوند.

منابع و محدودهٔ بررسی

دیتاشیت PDV-P8103، ویرایش B یک مرجع مشخص برای رفتار مقاومت نوری است، نه شناسایی قطعهٔ عکس یا هر GL5528. یادداشت ST با شمارهٔ AN2834، ویرایش ۱۰، اکتبر ۲۰۲۴ امپدانس منبع و زمان نمونه‌برداری را توضیح می‌دهد. ترتیب و timeout توابع با منبع HAL ADC نسخهٔ v1.8.5 تطبیق داده شد.

برای محصول واقعی، مدارک مواد و حدود قطعهٔ واقعی را نیز بررسی کنید. مبانی سنسورها، مسیر حسگرهای نور و مرکز آموزش سنسورها درس‌های مرتبط را گرد آورده‌اند.

پرسش و پاسخ مقاله

سوال فنی خود را مطرح کنید

پرسش‌ها و پاسخ‌ها پس از بررسی مدیر منتشر می‌شوند. نویسنده، پیش‌نویس در انتظار بررسی را می‌بیند.

هنوز پرسش تاییدشده‌ای برای این مقاله ثبت نشده است.